Ο khon είναι το παραδοσιακό χοροθέατρο της Ταϊλάνδης και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της πολιτιστικής της ταυτότητας. Εμφανίστηκε γύρω στον 17ο αιώνα, κατά την περίοδο του βασιλείου της Ayutthaya (1350–1767), και αρχικά εκτελούνταν μόνο στη βασιλική αυλή, ως θέαμα αφιερωμένο στον βασιλιά. Οι χορευτές φορούσαν περίτεχνες μάσκες και κοστούμια, κινούνταν με αυστηρά καθορισμένες χειρονομίες και συνοδεύονταν από την ορχήστρα piphat.
Μετά την καταστροφή της Ayutthaya το 1767, πολλά πολιτιστικά έργα χάθηκαν. Όταν όμως ο Ράμα Α΄ ίδρυσε τη δυναστεία των Τσάκρι και τη νέα πρωτεύουσα στη Μπανγκόκ (1782), συνέταξε ξανά το έπος Ramakien (Ραμακιέν), το οποίο έγινε η βάση των παραστάσεων khon. Από τότε, οι Ταϊλανδοί βασιλιάδες ονομάζονται Ράμα, σε σύνδεση με τον μυθικό ήρωα-προστάτη.
Η θεματολογία του khon αντλείται αποκλειστικά από το Ramakien, την ταϊλανδική εκδοχή του ινδικού Ramayana. Το έπος αφηγείται τη μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό, μέσα από την ιστορία του Phra Ram (Ράμα), ο οποίος προσπαθεί να σώσει τη σύζυγό του Nang Sida (Σίτα) από τον βασιλιά των δαιμόνων Totsakan (Τοσκαν). Με τη βοήθεια του αδερφού του Phra Lak και του λευκού μαγικού πιθήκου Hanuman (Χανούμαν), ο Ράμα συγκροτεί στρατό από πιθήκους και δίνει μάχες με τους δαίμονες. Στο τέλος, νικά τον Τοσκαν και αποκαθιστά την αρμονία.
Οι χαρακτήρες του έπους έχουν έντονο συμβολισμό:
Ο Ράμα εκπροσωπεί την αρετή και την ιδανική ηγεσία.
Η Σίτα την πίστη και την καθαρότητα.
Ο Phra Lak την αφοσίωση και την αδελφική αγάπη.
Ο Χανούμαν την τόλμη, τη μαγεία αλλά και το χιούμορ.
Ο Τοσκαν την αλαζονεία και την καταστροφική δύναμη των παθών.
Στον χώρο της παράστασης, η σκηνή είναι ευρύχωρη ώστε να επιτρέψει τις μεγάλες κινήσεις, τα άλματα και τους χορευτικούς σχηματισμούς. Η ορχήστρα τοποθετείται στο πλάι ή μπροστά, ενώ οι χορευτές ακολουθούν αυστηρά καθορισμένες θέσεις: οι βασικοί ήρωες καταλαμβάνουν το κέντρο, ενώ οι βοηθητικοί ή αντίπαλοι κινούνται γύρω τους. Οι μάσκες και τα χρώματα δηλώνουν χαρακτήρες: ο Ράμα με χρυσή κορώνα, ο Τοσκαν με πράσινη μάσκα και επιβλητικό μέγεθος, ο Χανούμαν με λευκή μάσκα και ζωηρές κινήσεις.
Ο khon παρουσιάζεται σήμερα όχι μόνο σε πολιτιστικά κέντρα, αλλά και σε μεγάλα φεστιβάλ της Ταϊλάνδης:
Στο Loy Krathong, το φεστιβάλ των φαναριών, όπου συχνά συνοδεύεται από παραστάσεις χορού και μουσικής.
Στο Songkran, το παραδοσιακό ταϊλανδικό νέο έτος τον Απρίλιο, όπου διοργανώνονται θεατρικές και χορευτικές εκδηλώσεις.
Στο Φεστιβάλ Βασιλικού Πολιτισμού στη Μπανγκόκ, που γίνεται κάθε χρόνο με συμμετοχή καλλιτεχνών από όλη τη χώρα.
Επίσης, σε ειδικές βασιλικές τελετές και εθνικές γιορτές, ως σύμβολο της ταϊλανδικής ταυτότητας.
Το 2018, η UNESCO αναγνώρισε τον khon ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας, υπογραμμίζοντας τη σημασία του ως ζωντανής παράδοσης που ενώνει την ιστορία, τη θρησκεία και την τέχνη της Ταϊλάνδης. Έτσι, κάθε παράσταση khon δεν είναι απλώς ένα καλλιτεχνικό θέαμα, αλλά μια αναβίωση του Ramakien, που μεταφέρει αξίες, μνήμες και την ψυχή της χώρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου