Σύγχρονο Νεπάλ

Η μοναρχία και η δυναστεία Σαχ

Το Νεπάλ κυβερνιόταν από τη δυναστεία Σαχ για αιώνες. Ο βασιλιάς διατήρησε εκτεταμένες εξουσίες, παρά την ύπαρξη περιορισμένης κοινοβουλευτικής διακυβέρνησης από τη δεκαετία του 1950. Οι πολιτικές ανισότητες και η διαφθορά οδήγησαν σε έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια. 

Μετά τη Λαϊκή Επανάσταση του 1950–1951, η μοναρχία αναγκάστηκε να παραχωρήσει περιορισμένες εξουσίες.

Ιδρύθηκε πρώτο κοινοβουλευτικό σύστημα με συνταγματικό πλαίσιο, αλλά ο βασιλιάς διατηρούσε σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες. Ο βασιλιάς Βιρέντρα ανέτρεψε το κοινοβούλιο το 1960. Εφαρμόστηκε το σύστημα Panchayat, ένα είδος απολυταρχικής “μη-πολιτικής δημοκρατίας”, όπου δεν υπήρχαν πολιτικά κόμματα και ο βασιλιάς είχε τον πλήρη έλεγχο. 

Μετά τη Λαϊκή Επανάσταση του 1990, η μοναρχία αναγκάστηκε να αποδεχτεί πολυκομματική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Ο βασιλιάς είχε πλέον συμβολικό ρόλο και περιορισμένες εκτελεστικές εξουσίες, ενώ η κυβέρνηση προήλθε από το κοινοβούλιο και τα πολιτικά κόμματα.  

Τα πρώτα κομμουνιστικά κόμματα

Από τη δεκαετία του 1940 και του 1950 εμφανίστηκαν μικρά κομμουνιστικά κόμματα, κατακερματισμένα λόγω διαφορετικών ιδεολογικών κατευθύνσεων, όπως ο μαρξισμός, ο λενινισμός και ο μαοϊσμός. Παρά τις διαφορές τους, διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στις πολιτικές αλλαγές της χώρας.

Η τραγωδία της βασιλικής οικογένειας (2001)

Το 2001 η βασιλική οικογένεια υπέστη μαζική σφαγή. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, ο διάδοχος πρίγκιπας Ντιπάιντρα σκότωσε τον βασιλιά Βιρέντρα, τη βασίλισσα Αίσουα και άλλα μέλη της οικογένειας και στη συνέχεια αυτοκτόνησε. Η σφαγή δημιούργησε μεγάλη πολιτική αναταραχή και θεωρίες συνωμοσίας περί πραξικοπήματος. Το γεγονός επιτάχυνε τη Λαϊκή Επανάσταση που οδήγησε στην κατάργηση της μοναρχίας το 2008.

Ο εμφύλιος πόλεμος (1996–2006)

Το Κομμουνιστικό Κόμμα Νεπάλ – Μαοϊκό Κέντρο ξεκίνησε το 1996 τον λεγόμενο «Λαϊκό Πόλεμο», με στόχο την ανατροπή της μοναρχίας. Ο πόλεμος διήρκεσε δέκα χρόνια και κόστισε τη ζωή σε περίπου δεκαεπτά έως είκοσι χιλιάδες ανθρώπους. Χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι όπως αντάρτικο, σαμποτάζ και βομβιστικές επιθέσεις. Οι αιτίες του εντοπίζονταν στη φτώχεια, τις κοινωνικές ανισότητες, τη διαφθορά και τους περιορισμούς στις πολιτικές ελευθερίες. Οι συνέπειες περιλάμβαναν την αποδυνάμωση της μοναρχίας, την κοινωνική αναστάτωση και την ενίσχυση των μαοϊκών.

Το έτος-σταθμός 2006

Το 2006 αποτέλεσε καθοριστική χρονιά για το Νεπάλ. Μαζικές ειρηνικές διαδηλώσεις, γνωστές ως «Λαϊκή Επανάσταση Δεύτερης Φάσης», πλημμύρισαν την Κατμαντού και άλλες πόλεις, με αιτήματα τον περιορισμό των εξουσιών του βασιλιά, την ειρήνευση μετά τον εμφύλιο και την καθιέρωση δημοκρατίας. Οι πολίτες όλων των κοινωνικών τάξεων συμμετείχαν δυναμικά. Ταυτόχρονα, τα μεγαλύτερα κοινοβουλευτικά κόμματα σχημάτισαν ενιαίο μέτωπο κατά της μοναρχίας σε συνεργασία με τους μαοϊκούς. Ο βασιλιάς Γιάνα Γιάκσιρ Σαχ αναγκάστηκε να παραχωρήσει τις εκτελεστικές εξουσίες στην κυβέρνηση. Η Συμφωνία Ειρήνης που ακολούθησε έθεσε τέλος στις εχθροπραξίες και επέτρεψε στους μαοϊκούς να ενταχθούν στο κοινοβούλιο. Το αποτέλεσμα ήταν η μετάβαση σε κοινοβουλευτική δημοκρατία και η κατάργηση της μοναρχίας το 2008.

Συγχωνεύσεις και διασπάσεις κομμουνιστικών κομμάτων

Η ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος στο Νεπάλ χαρακτηρίζεται από συνεχείς συγχωνεύσεις και διασπάσεις. Το 1991 ιδρύθηκε το Unified Marxist–Leninist (UML) από τη συγχώνευση μικρότερων ομάδων, όμως υπήρχαν εσωτερικές διαμάχες για τη στρατηγική και την ηγεσία, καθώς και αντιπαραθέσεις με τους μαοϊκούς.

Μετά τη συμφωνία ειρήνης του 2006 οι μαοϊκοί εντάχθηκαν στο κοινοβούλιο, ενώ στο UML ξέσπασαν νέες διαφωνίες για συνεργασίες και πολιτικές συμμαχίες, οδηγώντας σε αποχωρήσεις και δημιουργία νέων σχηματισμών. Το 2018 σημειώθηκε η μεγάλη συγχώνευση UML και CPN-Maoist Centre, που οδήγησε στη δημιουργία του Nepal Communist Party με στόχο την πολιτική κυριαρχία. Αρχικά η συγχώνευση φάνηκε επιτυχημένη, με τον Όλι να ηγείται της κυβέρνησης, αλλά το 2021 το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε τη διάσπαση του κόμματος. Έτσι δημιουργήθηκαν εκ νέου το UML, το CPN-Maoist Centre και ο Ενωμένος Σοσιαλιστής (CPN-US). Οι διασπάσεις οφείλονταν σε προσωπικές αντιπαραθέσεις για την ηγεσία, σε ιδεολογικές διαφορές και σε διαφορετικές στρατηγικές συμμαχιών. Ως συνέπεια, το κομμουνιστικό κίνημα αποδυναμώθηκε και η πολιτική αστάθεια εντάθηκε.

Το Κόμμα Νεπαλικού Κογκρέσου

Το Κόμμα Νεπαλικού Κογκρέσου (Nepali Congress, NC) είναι το παραδοσιακό κεντροαριστερό κόμμα της χώρας. Προέκυψε από τον αγώνα για δημοκρατία εναντίον της μοναρχίας και των αυταρχικών καθεστώτων. Οι ρίζες του βρίσκονται στο Nepal Democratic Congress της δεκαετίας του 1940, το οποίο το 1950 συγχωνεύτηκε με το Nepal National Congress για να δημιουργήσει το NC. Το κόμμα ηγήθηκε της Λαϊκής Επανάστασης του 1950–1951, που ανάγκασε τη μοναρχία να παραχωρήσει περιορισμένη κοινοβουλευτική εξουσία και να αποδεχτεί το κοινοβουλευτικό σύστημα. Στη συνέχεια αποτέλεσε τον βασικό φορέα αντίστασης απέναντι στις αυταρχικές προσπάθειες της μοναρχίας, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης πολιτικών κομμάτων τη δεκαετία του 1960.

Κ. Π. Σάρμα Όλι: Πορεία, ιδεολογία και πολιτική

Ο Khadga Prasad Sharma Oli υπήρξε κεντρική πολιτική προσωπικότητα του UML και του νεότερου Νεπάλ. Ανέβηκε μέσα από τον κομματικό μηχανισμό, χωρίς στήριξη δυναστείας ή ιδιαίτερη κοινωνική δημοτικότητα. Στα πρώτα χρόνια της πορείας του διακρίθηκε για πειθαρχία, στρατηγικό σχεδιασμό και ιδεολογική συνέπεια, ενώ αρχικά ακολούθησε πιο συμβιβαστική γραμμή, επιδιώκοντας συνεργασίες με άλλα κόμματα. Με τα χρόνια, όμως, οι θέσεις του έγιναν πιο αυταρχικές και εθνικιστικές, με έμφαση στην εθνική αυτοπεποίθηση, στην κεντρική εξουσία, στον περιορισμό κοινωνικών ελευθεριών και στον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης. Παράλληλα, υποστήριξε αναπτυξιακά έργα υποδομής και προγράμματα οικονομικής ανάπτυξης, κερδίζοντας επιρροή κυρίως σε αγροτικές περιοχές και μικρές πόλεις.

Στην εσωτερική πολιτική, ο Όλι επιδίωξε συγκέντρωση της εξουσίας στο γραφείο του πρωθυπουργού, περιόρισε την αντιπολίτευση μέσα από κοινοβουλευτικές διαδικασίες και έθεσε εμπόδια στα μικρότερα κόμματα. Παρότι προώθησε έργα υποδομής και κοινωνικής πρόνοιας, η πολιτική του στιγματίστηκε από έλλειψη διαφάνειας και ζητήματα διαφθοράς. Το 2025, υπό την πίεση μαζικών διαδηλώσεων και της απογοήτευσης της νέας γενιάς, οδηγήθηκε σε παραίτηση, την οποία πραγματοποίησε με στρατιωτικό ελικόπτερο, γεγονός που ανέδειξε το κλίμα πολιτικής έντασης.

Εξωτερική πολιτική του Όλι

Η εξωτερική πολιτική του Όλι χαρακτηρίστηκε από εθνικιστική στρατηγική και προσπάθεια ενίσχυσης της θέσης του Νεπάλ στην περιοχή. Με την Ινδία κράτησε σκληρή στάση σε ζητήματα συνόρων και συμφωνιών, γεγονός που οδήγησε σε εντάσεις και προβλήματα στο εμπόριο. Με την Κίνα ανέπτυξε στενή συνεργασία σε μεγάλα έργα υποδομής μέσω της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», ενισχύοντας τη στρατηγική εξάρτηση της χώρας. Με τη Ρωσία επιδίωξε διαφοροποίηση από την παραδοσιακή ουδέτερη στάση του Νεπάλ, προωθώντας στρατιωτικά και ενεργειακά προγράμματα συνεργασίας. Έτσι, προσπάθησε να παρουσιάσει το Νεπάλ ως παράγοντα ισορροπίας στην περιοχή, αν και η συγκρουσιακή του στάση δημιούργησε αμφιθυμία στους παραδοσιακούς εταίρους.