Ο Εμφύλιος στην Κίνα

Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κίνα (1945–1949) ήταν η τελική και καθοριστική φάση της σύγκρουσης ανάμεσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ) υπό τον Μάο Τσε Τουνγκ και το Κουομιντάνγκ (ΚΜΤ) υπό τον Τσιάνγκ Κάι-σεκ, και καθορίστηκε τόσο από στρατιωτικές όσο και από ιδεολογικές διαφορές. Η σύγκρουση αυτή ακολούθησε την ήττα της Ιαπωνίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ήταν αποτέλεσμα των βαθιών πολιτικών, κοινωνικών και στρατιωτικών αντιπαραθέσεων που είχαν συσσωρευτεί για δεκαετίες.

Αίτια του εμφυλίου

Παρά τη συνεργασία στο Δεύτερο Ενιαίο Μέτωπο κατά της Ιαπωνίας (1937–1945), οι δύο πλευρές παρέμεναν πολιτικοί και ιδεολογικοί αντίπαλοι. Το ΚΚΚ είχε διαμορφώσει μια σοσιαλιστική-κομμουνιστική ιδεολογία, βασισμένη στην εξουσία των αγροτών, τη συλλογική ιδιοκτησία της γης και την ανατροπή του φεουδαρχικού συστήματος. Οι κομμουνιστές είχαν κερδίσει την υποστήριξη της πλειονότητας του αγροτικού πληθυσμού* με πολιτικές όπως η αναδιανομή γης, η εκπαίδευση και η προστασία από καταπιεστικές τοπικές αρχές. Αντίθετα, το ΚΜΤ είχε εθνικιστική ιδεολογία, επιδιώκοντας την κεντρική εξουσία της χώρας, την εθνική ενότητα και την καταπολέμηση του κομμουνισμού. Ωστόσο, θεωρούνταν από πολλούς διεφθαρμένο και αποκομμένο από την ύπαιθρο, βασιζόμενο στην υποστήριξη της αστικής τάξης και των ξένων δυνάμεων.

Στρατιωτική εξέλιξη και ενισχύσεις

Στρατιωτικά, το ΚΚΚ βασιζόταν σε αντάρτικα στρατεύματα, γνώση της υπαίθρου και υψηλή πειθαρχία. Η στρατιωτική του υποστήριξη προερχόταν κυρίως από τις περιοχές που ελέγχονταν ήδη από το ΚΚΚ και, περιορισμένα, από τη Σοβιετική Ένωση, η οποία παρείχε στρατιωτικούς συμβούλους, όπλα και εκπαίδευση. Το ΚΜΤ, από την άλλη, είχε παραδοσιακό στρατό, εξοπλισμένο με βαριά όπλα και αεροπορία, ενισχυόμενο σημαντικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες και λιγότερο από την Αγγλία, που παρείχαν στρατιωτικό εξοπλισμό, εκπαίδευση και οικονομική βοήθεια, με στόχο την ενίσχυση του αντικομμουνιστικού μετώπου. Παρά τις ενισχύσεις, η διαφθορά, η κακή στρατιωτική ηγεσία και η αποσύνδεση από τον λαό μείωσαν την αποτελεσματικότητα του ΚΜΤ.

Φάσεις του εμφυλίου

Πρώιμη φάση (1945–1947): Το ΚΜΤ κατείχε τις μεγάλες πόλεις και βασικές υποδομές, ενώ το ΚΚΚ ενίσχυε τις βάσεις του στην ύπαιθρο, οργανώνοντας αντάρτικα και πολιτική εκπαίδευση των αγροτών.

Μεσαία φάση (1947–1948): Το ΚΚΚ ξεκίνησε επιτυχημένες αντεπιθέσεις, αξιοποιώντας την ευελιξία του, τη γνώση του εδάφους και την υποστήριξη των αγροτών, καταλαμβάνοντας σημαντικές περιοχές στη βόρεια Κίνα.

Τελική φάση (1948–1949): Οι κομμουνιστές κατέλαβαν τις μεγάλες πόλεις, ενώ το ΚΜΤ υποχώρησε στην Ταϊβάν μαζί με περίπου 1,5 εκατομμύριο στρατιώτες και υποστηρικτές.

Κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις

Με τη νίκη του ΚΚΚ, στις 1 Οκτωβρίου 1949, ο Μάο Τσε Τουνγκ κήρυξε την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, θεμελιώνοντας μονοκομματική εξουσία. Στην ύπαιθρο, οι κομμουνιστές προχώρησαν σε εκτεταμένη αναδιανομή γης, ενισχύοντας τη λαϊκή βάση τους. Η ΛΔΚ ελέγχει ολόκληρη την ηπειρωτική Κίνα, ενώ το Κουομιντάνγκ (ΚΜΤ) υποχωρεί στην Ταϊβάν και συνεχίζει να ισχυρίζεται ότι είναι η νόμιμη κυβέρνηση της Κίνας. Η κατάσταση αυτή δημιούργησε διπλή εκπροσώπηση στο διεθνές πεδίο.

Πρώιμη διεθνής αναγνώριση

Σοβιετική Ένωση: Ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη ΛΔΚ, τον Οκτώβριο του 1949, και συνάμα υπέγραψε συμφωνία φιλίας και αμοιβαίας βοήθειας.

Άλλες κομμουνιστικές χώρες: Ακολούθησαν οι πρώην σοσιαλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία και η Βουλγαρία.

Δυτικές χώρες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περισσότεροι σύμμαχοί τους δεν αναγνώρισαν αρχικά τη ΛΔΚ, διατηρώντας διπλωματική σχέση με την κυβέρνηση του ΚΜΤ στην Ταϊβάν.

Η Γαλλία αναγνώρισε τη ΛΔΚ το 1964, ενώ η Μεγάλη Βρετανία το 1950 για εμπορικούς λόγους, αλλά η πολιτική της στάση ήταν επιφυλακτική.

Το 1971, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ΛΔΚ) απέκτησε την έδρα της Κίνας στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, αντικαθιστώντας την κυβέρνηση του ΚΜΤ στην Ταϊβάν. 

Η Ελλάδα και άλλες χώρες

Η Ελλάδα αναγνώρισε τη ΛΔΚ αργότερα, το 1972, όπως και πολλές άλλες χώρες της Δύσης, μετά από την αποκατάσταση διπλωματικών σχέσεων και τη μεταστροφή της διεθνούς πολιτικής ισορροπίας.

Το 1979, επί προεδρίας Τζίμι Κάρτερ, οι ΗΠΑ τερμάτισαν επίσημα τις διπλωματικές σχέσεις με την Ταϊβάν και αναγνώρισαν την ΛΔΚ ως τη μόνη νόμιμη κυβέρνηση της Κίνας.

Σημασία

Η αναγνώριση της ΛΔΚ είχε διπλή σημασία:

Σφράγιζε τη θέση της ως μοναδικής νόμιμης κυβέρνησης της ηπειρωτικής Κίνας στον ΟΗΕ. Επίσης, σηματοδοτούσε τη διπλωματική απομόνωση της Ταϊβάν, 

Συνολικά, ο εμφύλιος πόλεμος καθόρισε το ιδεολογικό και πολιτικό μέλλον της Κίνας: η στρατηγική των αγροτών, η σοσιαλιστική ιδεολογία του ΚΚΚ και η υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης υπερίσχυσαν έναντι της αριθμητικής υπεροχής και των αμερικανικών ενισχύσεων του ΚΜΤ, οδηγώντας στην τελική νίκη των κομμουνιστών και στην ίδρυση της ΛΔΚ.

Κατά την περίοδο του κινεζικού εμφυλίου πολέμου (1945–1949), η Κίνα είχε πληθυσμό περίπου 540–550 εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι απώλειες από τον εμφύλιο εκτιμώνται σε περίπου 1–2 εκατομμύρια νεκρούς, αν και ο αριθμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος αν συμπεριληφθούν θάνατοι από λιμό, ασθένειες και συνοδευτικά επεισόδια βίας που προκλήθηκαν από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις

Όταν το Κουομιντάνγκ (ΚΜΤ) υποχώρησε στην Ταϊβάν το 1949, μετέφερε μαζί του περίπου 1,5 εκατομμύριο ανθρώπους.

Ανάμεσα σε αυτούς περιλαμβάνονταν:

Στρατιωτικό προσωπικό του ΚΜΤ, περίπου 700.000–800.000 στρατιώτες.

Πολιτικοί και διοικητικοί υπάλληλοι, μέλη της κυβέρνησης και στενοί συνεργάτες του Τσιάνγκ Κάι-σεκ.

Οικογένειες και υποστηρικτές που φοβόντουσαν την κομμουνιστική κυριαρχία στην ηπειρωτική Κίνα.

*Ο αγροτικός πληθυσμός ήταν της τάξης του 70 με 80%