Σχηματισμός των Φιόρδ

Η Νορβηγία και η Νότια Χιλή είναι γνωστές για τα εντυπωσιακά φιόρδ και τους καταρράκτες τους. Αυτά τα τοπία είναι το αποτέλεσμα χιλιάδων χρόνων γεωλογικών διαδικασιών και της δράσης των παγετώνων κατά την τελευταία Εποχή των Παγετώνων.

Πριν από περίπου 10–20 χιλιάδες χρόνια, η Νορβηγία και μεγάλες περιοχές της Σκανδιναβίας ήταν καλυμμένες από τεράστιες μάζες πάγου, όπως και η Παταγονία στη Νότια Χιλή. Οι παγετώνες είχαν πάχος έως 3 χιλιόμετρα σε ορισμένα σημεία. Ο πάγος γλιστρούσε αργά προς τα χαμηλότερα σημεία, σαν τεράστιο, αργόρευστο ποτάμι, σκαλίζοντας τις κοιλάδες.

Οι παγετώνες διαμόρφωσαν τις κοιλάδες σε σχήμα U, διαφορετικό από τις κοιλάδες σε σχήμα V που δημιουργούν τα ποτάμια.

Κοιλάδα σε σχήμα V: στενή, σκαλισμένη κυρίως από ρέοντα νερά.

Κοιλάδα σε σχήμα U: φαρδιά, βαθιά, με απότομες πλαγιές, αποτέλεσμα της δράσης του πάγου.

Όταν οι παγετώνες άρχισαν να λιώνουν, το νερό στη βάση τους λειτουργούσε σαν λιπαντικό, επιτρέποντας στον πάγο να γλιστράει και να διαβρώνει ακόμα πιο βαθιά την κοιλάδα. Στη Χιλή, αυτή η διαδικασία συνεχίζεται σε ορισμένους ζωντανούς παγετώνες, δημιουργώντας φιόρδ σε πραγματικό χρόνο.

Μετά τη συρρίκνωση των παγετώνων, οι βαθιές κοιλάδες γεμίστηκαν με νερό της θάλασσας. Έτσι δημιουργήθηκαν τα φιόρδ, οι στενές, βαθιές εισχωρήσεις της θάλασσας στη στεριά.

Το φιόρδ είναι νερό, όχι ξηρά.

Η ξηρά γύρω από το φιόρδ σχηματίζει πλαγιές και μικρές χερσονήσους.

Το βάθος των φιόρδ μπορεί να φτάνει έως και 1.300 μέτρα, ενώ κοντά στις ακτές γίνεται πιο ρηχό, λόγω της μικρότερης διάβρωσης από τον παγετώνα.

Στη Χιλή, τα φιόρδ της Παταγονίας μοιάζουν με τα νορβηγικά, αλλά πολλοί παγετώνες είναι ακόμα ενεργοί. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να δούμε τη διαδικασία της δημιουργίας φιόρδ σε εξέλιξη, ενώ στη Νορβηγία βλέπουμε κυρίως το τελικό αποτέλεσμα του παρελθόντος.

Οι καταρράκτες δημιουργούνται όταν ποτάμια ή λιωμένα νερά χύνονται από τα ψηλά βουνά μέσα στις κοιλάδες και τα φιόρδ.

Στη Νορβηγία υπάρχουν χιλιάδες καταρράκτες, όπως ο Vøringsfossen (182 μ.) και ο Langfoss (612 μ.).

Στη Χιλή, οι καταρράκτες στους παγετώνες της Παταγονίας πέφτουν σε φιόρδ και λίμνες με αντίστοιχα εντυπωσιακά ύψη.

Το υγρό κλίμα της Νορβηγίας και της Νότιας Χιλής τροφοδοτεί συνεχώς τα ποτάμια και τους καταρράκτες με νερό από βροχές και λιωμένα χιόνια, διατηρώντας τα εντυπωσιακά και ζωντανά.

Συνοπτικά, Οι παγετώνες διαμόρφωσαν τις κοιλάδες σε σχήμα U, οι οποίες γεμίστηκαν αργότερα με θάλασσα και δημιούργησαν τα φιόρδ. Τα ποτάμια που κυλούν στις απότομες πλαγιές δημιουργούν καταρράκτες, ενώ οι ακτές γύρω από τα φιόρδ είναι πιο ρηχές και σχηματίζουν μικρές χερσονήσους. Στη Χιλή βλέπουμε τη διαδικασία σε εξέλιξη, ενώ στη Νορβηγία το αποτέλεσμα είναι ήδη διαμορφωμένο.