Φιλιππίνες

Προϊσπανική εποχή

Πριν τον Μεσαίωνα, οι Φιλιππίνες  αποτελούνταν από ένα σύνολο από νησιά, κοινότητες και μικρά βασίλεια. Στη Luzon και τα βόρεια νησιά, οι άνθρωποι ζούσαν σε χωριά υπό την ηγεσία τοπικών αρχηγών (Datus). Οι κοινωνίες ήταν βασισμένες στη συγγένεια, τη γεωργία, την αλιεία και την ανταλλαγή αγαθών.

Στις νότιες περιοχές (Mindanao, Sulu) υπήρχαν πιο οργανωμένα μορφώματα με εμπορικούς δεσμούς με την Ινδονησία και τη Μαλαισία. Από τον 13ο αιώνα, μέσω εμπόρων και ιεραποστόλων, το Ισλάμ έφτασε στον νότο, και δημιουργήθηκαν τα πρώτα μουσουλμανικά σουλτανάτα: το Sulu και το Maguindanao. Αυτά τα ισλαμικά βασίλεια είχαν νόμους βασισμένους στη σαρία, στρατό και διεθνές εμπόριο. Το ισλάμ δεν ήρθε στις Φιλιππίνες ως κατακτητής. 

Η άφιξη του Μαγγελάνου (1521)

Το 1521 ο πορτογάλος εξερευνητής Φερδινάνδος Μαγγελάνος, στην υπηρεσία του ισπανικού στέμματος, έφτασε στις Φιλιππίνες κατά τον πρώτο περίπλου της γης. Εκεί προσπάθησε να συμμαχήσει με τοπικούς άρχοντες και να τους προσηλυτίσει στον χριστιανισμό. Η παρουσία του προκάλεσε συγκρούσεις: στη μάχη του Mactan ο Μαγγελάνος σκοτώθηκε από τις δυνάμεις του τοπικού ηγέτη Lapu-Lapu, που θεωρείται σήμερα εθνικός ήρωας. Αυτή η πρώτη επαφή έδειξε στους Ισπανούς ότι τα νησιά είχαν στρατηγική σημασία, αλλά η αποικιοκρατία δεν ξεκίνησε αμέσως.

Ισπανική αποικιοκρατία (1565–1898)

Η κατάκτηση άρχισε επίσημα το 1565, όταν ο Μιγκέλ Λόπες ντε Λεγκασπί ίδρυσε την πρώτη μόνιμη αποικία στο Cebu. Το 1571 η Μανίλα έγινε πρωτεύουσα και διοικητικό κέντρο.

Η Ισπανία εκείνη την εποχή ήταν μια ισχυρή καθολική μοναρχία (ο βασιλιάς της Καστίλης και Αραγωνίας, και αργότερα ο βασιλιάς της Ισπανίας), που κυβερνούσε τεράστιες αποικίες στην Αμερική και την Ασία. Οι Φιλιππίνες διοικούνταν άμεσα στο όνομα του Ισπανού μονάρχη, μέσω κυβερνητών-στρατηγών, ενώ εκκλησιαστικά υπάγονταν στη Ρώμη.

Οι Ισπανοί:

Επέβαλαν τον καθολικισμό, που ρίζωσε κυρίως στο βορρά και στο κέντρο.

Οργάνωσαν διοίκηση και φόρους, δημιουργώντας νέα κοινωνική ιεραρχία.

Ανέπτυξαν το εμπόριο μέσω της γαλέριας της Μανίλας (Manila galleons), που ένωνε την Ασία με το Μεξικό και την Ευρώπη.

Πολέμησαν συχνά τα μουσουλμανικά σουλτανάτα του νότου, τα οποία όμως δεν υπέταξαν ποτέ πλήρως.

Η αποικιοκρατία κράτησε πάνω από τρεις αιώνες, και άλλαξε ριζικά την κοινωνία: η πλειονότητα των κατοίκων έγινε καθολική, η ισπανική γλώσσα και οι τοπικές διάλεκτοι επηρεάστηκαν, ενώ νέα ήθη και θεσμοί εδραιώθηκαν.

Τον 19ο αιώνα, οι ιδέες της ελευθερίας και του εθνικισμού ενέπνευσαν τους Φιλιππινέζους. Η Επανάσταση του 1896, με ηγέτες όπως ο Χοσέ Ριζάλ και ο Εμίλιο Αγκινάλντο, επιδίωξε ανεξαρτησία. Το 1898, οι Ισπανοί ηττήθηκαν στον πόλεμο με τις ΗΠΑ.

Αμερικανική αποικιοκρατία (1898–1946)

Με τη Συνθήκη του Παρισιού (1898), οι Φιλιππίνες παραδόθηκαν στις ΗΠΑ.

Γιατί πήγαν οι Αμερικανοί;

Λάφυρο πολέμου: Η νίκη επί της Ισπανίας έδωσε στις ΗΠΑ αποικίες (Πουέρτο Ρίκο, Γκουάμ, Φιλιππίνες).

Στρατηγική θέση: Τα νησιά ήταν ιδανικά ως βάση, κοντά στην Κίνα και την Ιαπωνία.

Οικονομία: Οι Φιλιππίνες παρείχαν νέες αγορές και πόρους.

Ιδεολογία: Οι ΗΠΑ παρουσίασαν την κατάκτηση ως «εκπολιτιστική αποστολή».

Οι Φιλιππινέζοι, όμως, είχαν ήδη ανακηρύξει ανεξαρτησία. Αυτό οδήγησε στον Φιλιππινέζικο–Αμερικανικό Πόλεμο (1899–1902), όπου οι ΗΠΑ επικράτησαν με μεγάλες απώλειες. Στη συνέχεια εισήγαγαν εκπαίδευση στα αγγλικά, αμερικανικούς θεσμούς και οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

Ιαπωνική Κατοχή (1942–1945)

Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ιάπωνες κατέλαβαν τις Φιλιππίνες, εκδιώκοντας προσωρινά τους Αμερικανούς. Η περίοδος χαρακτηρίστηκε από βία, πείνα και καταναγκαστικά έργα. Οι Φιλιππινέζοι αντέδρασαν με αντάρτικα κινήματα, και το 1945 οι ΗΠΑ επέστρεψαν, απελευθερώνοντας τη χώρα.

Πλήρης ανεξαρτησία (1946)

Η ανεξαρτησία των Φιλιππίνων ανακηρύχθηκε στις 4 Ιουλίου 1946, έπειτα από δεκαετίες αμερικανικής κυριαρχίας και τη σκληρή εμπειρία της ιαπωνικής κατοχής στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πράξη αυτή πραγματοποιήθηκε βάσει του Tydings–McDuffie Act (1934), που προέβλεπε τη σταδιακή μετάβαση στην αυτοδιοίκηση, αλλά καθυστέρησε λόγω του πολέμου. Με την αναγνώριση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Φιλιππίνες έγιναν επίσημα ανεξάρτητη δημοκρατία, με πρώτο πρόεδρο τον Μανουέλ Ροξάς. Αν και πολιτικά κυρίαρχη, η χώρα παρέμεινε δεμένη με τις ΗΠΑ μέσω στρατιωτικών βάσεων, οικονομικών συμφωνιών και πολιτισμικής επιρροής, γεγονός που καθόρισε την πορεία της στη μεταπολεμική περίοδο.

Σύγχρονη εποχή

Σήμερα οι Φιλιππίνες είναι δημοκρατία, με ισχυρές επιρροές από τις δύο μεγάλες αποικιοκρατικές δυνάμεις:

Από την Ισπανία: ο καθολικισμός, οι θρησκευτικές παραδόσεις, οι εορτές και μέρος της γλώσσας.

Από τις ΗΠΑ: το πολιτικό σύστημα, η εκπαίδευση, η χρήση της αγγλικής γλώσσας και η κουλτούρα.

Οι Φιλιππίνες αποτελούν σήμερα έναν σημαντικό εταίρο στην Ασία και τον Ειρηνικό, με παρακαταθήκη αιώνων πολιτισμικών επιρροών.