Στην αρχή του 20ού αιώνα, οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης είχαν ήδη δημιουργήσει εκτεταμένα αποικιακά δίκτυα σε Αφρική, Ασία και Μέση Ανατολή. Οι αποικίες αυτές δεν ήταν απλώς οικονομικά περιουσιακά στοιχεία· λειτουργούσαν ως στρατιωτικά και πολιτικά εργαλεία, εξασφαλίζοντας πρώτες ύλες, αγορές και γεωστρατηγικά πλεονεκτήματα.
Η Μεγάλη Βρετανία ήταν η μεγαλύτερη αποικιακή δύναμη. Το Βρετανικό Αυτοκρατορικό κράτος εκτεινόταν από την Ινδία μέχρι την Αυστραλία, τον Καναδά, την Αφρική (Αίγυπτο, Νότια Αφρική, Κένυα) και τα νησιά του Ειρηνικού. Οι αποικίες της Βρετανίας παρείχαν στρατιωτικά στρατεύματα, πρώτες ύλες όπως καουτσούκ και ρύζι, και εξασφάλιζαν τον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών.
Η Γαλλία είχε επίσης εκτεταμένα εδάφη, κυρίως στη Βόρεια και Δυτική Αφρική (Αλγερία, Μαρόκο, Τυνησία, Σενεγάλη), καθώς και στην Ινδοκίνα (Βιετνάμ, Λάος, Καμπότζη). Οι γαλλικές αποικίες συνεισέφεραν στρατό και πρώτες ύλες, ενώ οι τοπικοί πληθυσμοί υποχρεώνονταν σε οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη του Παρισιού.
Η Γερμανία, πριν χάσει τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, διατηρούσε αποικίες στην Αφρική (Τανγκανίκα, Ναμίμπια, Καμερούν, Τογκό) και στην Ασία (Κινεζική περιοχή Kiautschou). Αν και μικρότερες από τις βρετανικές και γαλλικές, οι γερμανικές αποικίες ήταν στρατηγικά σημαντικές και πλούσιες σε πρώτες ύλες.
Η Ιταλία συμμετείχε στον ανταγωνισμό για την Αφρική, ελέγχοντας τη Λιβύη, την Ερυθραία και τη Σομαλιλάνδη. Αν και σχετικά μικρές, οι ιταλικές αποικίες ήταν κρίσιμες για την εξωτερική πολιτική της Ρώμης και τη στρατηγική παρουσία της στη Μεσόγειο.
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, παρά την παρακμή της, διατηρούσε ακόμα εδάφη στη Μέση Ανατολή, την Ανατολία και την Αραβική χερσόνησο. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Βρετανοί και οι Γάλλοι στόχευσαν αυτές τις περιοχές για να τις εντάξουν στα δικά τους «mandates» μετά τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η Ρωσία είχε περιοχές στην Κεντρική Ασία και τη Βόρεια Σιβηρία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, που εισήλθαν στον πόλεμο το 1917, εκμεταλλεύονταν οικονομικά και στρατηγικά τη Λατινική Αμερική και τις Καραϊβικές περιοχές χωρίς να έχουν μεγάλες αποικίες με την ευρωπαϊκή έννοια.
Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι αποικίες ήταν πρώτη ύλη, στρατός και χρηματοδοτική βάση. Χιλιάδες στρατιώτες από Ινδία, Αφρική και Γαλλική Ινδοκίνα στάλθηκαν στο μέτωπο, ενώ η παραγωγή τροφίμων, μετάλλων και καυσίμων από τις αποικίες ενίσχυσε τη μητροπολιτική οικονομία. Παράλληλα, ο πόλεμος επέτρεψε στις Μεγάλες Δυνάμεις να επαναχαράξουν τα σύνορα στον αποικιακό χάρτη, όπως έγινε στη Μέση Ανατολή με τα βρετανικά και γαλλικά mandates.
Ας δούμε τι συνέβη με τις Μεγάλες Δυνάμεις και τις αποικίες τους με τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1918):
Με το τέλος του πολέμου, οι νικήτριες δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ηνωμένες Πολιτείες, Ιταλία) κέρδισαν γεωπολιτικά και εδαφικά οφέλη. Η Γερμανία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία ηττήθηκαν και οι αποικίες τους καταλήφθηκαν ή αναδιανεμήθηκαν υπό διεθνείς κανόνες.
Η Γερμανία
Έχασε όλες τις αφρικανικές και ασιατικές αποικίες της.
Οι πρώην γερμανικές αποικίες έγιναν League of Nations mandates, υπό τη διαχείριση της Βρετανίας, της Γαλλίας και άλλων συμμαχικών δυνάμεων.
Παράδειγμα: Καμερούν, Τογκό και Ναμίμπια στην Αφρική.
Η Γερμανία έμεινε περιορισμένη στην Ευρώπη, χωρίς διεθνή αποικιακή επιρροή.
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία
Διαιρέθηκε ουσιαστικά. Η Ανατολία έγινε η σύγχρονη Τουρκία μετά την νίκη του Κεμάλ.
Η Μέση Ανατολή πέρασε σε βρετανικά και γαλλικά mandates:
Η Βρετανία πήρε Ιράκ και Παλαιστίνη.
Η Γαλλία πήρε Συρία και Λίβανο.
Έτσι ξεκινάει η νέα αποικιοκρατική τάξη στη Μέση Ανατολή.
Η Βρετανία και η Γαλλία
Ενίσχυσαν τις ήδη υπάρχουσες αποικίες τους.
Η Βρετανία επέβαλε κανόνες διαχείρισης στα νέα mandates και αύξησε την στρατιωτική και οικονομική εκμετάλλευση.
Η Γαλλία παρόμοια: επέκτεινε την κυριαρχία της στη Συρία και στην Αφρική, ενισχύοντας τη θέση της έναντι της Βρετανίας και των άλλων δυνάμεων.
Η Ιταλία
Έλαβε μικρά κέρδη: περιοχές στην Αφρική και νησιά του Αιγαίου, αλλά όχι όσα περίμενε.
Η ικανοποίηση των ιταλικών απαιτήσεων ήταν ένας από τους παράγοντες που δημιούργησαν αργότερα την «αίσθηση της απάτης» (Vittoria Mutilata).
Οι Ηνωμένες Πολιτείες
Δεν απέκτησαν μεγάλες αποικίες, αλλά αποκτούν ισχυρή οικονομική και πολιτική επιρροή στη Λατινική Αμερική, την Καραϊβική και τη Μέση Ανατολή μέσω δανείων και συμφωνιών.
Η Αμερική εισέρχεται δυναμικά στη διεθνή πολιτική, θέτοντας τα θεμέλια για τον μελλοντικό ρόλο της ως υπερδύναμη.
Γενική εικόνα
Ο χάρτης της αποικιοκρατίας αναδιαμορφώνεται: οι νικήτριες δυνάμεις ενισχύουν τα δίκτυά τους, ενώ οι ηττημένοι χάνουν όλα τα εξωτερικά τους εδάφη.
Οι πρώην αποικίες χρησιμοποιούνται για: στρατό, πρώτες ύλες, οικονομική εκμετάλλευση και γεωστρατηγικό έλεγχο.
Ταυτόχρονα, η εμπειρία του πολέμου και οι υποσχέσεις για αυτοδιάθεση δημιουργούν εσωτερικές εντάσεις σε πολλές περιοχές, ειδικά στη Μέση Ανατολή και στην Ασία.
Η Αυστροουγγαρία
Η αυτοκρατορία ήταν ενδοευρωπαϊκή δύναμη, με ισχυρή στρατιωτική και οικονομική παρουσία στην Κεντρική Ευρώπη, αλλά δεν είχε αποικίες εκτός Ευρώπης.
Εξαιτίας αυτού, η Αυστροουγγαρία εξαρτιόταν από τα ευρωπαϊκά εδάφη και τις μειονότητες της: Σλοβάκους, Τσέχους, Ούγγρους, Κροάτες, Σέρβους, Ρουμάνους, Σλοβένους κ.ά.
Η διαχείριση αυτών των εθνοτήτων ήταν συνεχής πηγή εντάσεων, που ενισχύθηκε με τον πόλεμο.
Τέλος της Αυστροουγγαρίας
Μετά την ήττα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1918), η Αυστροουγγαρία διαλύθηκε:
Η Αυστρία και η Ουγγαρία έγιναν ανεξάρτητα κράτη.
Νέα κράτη δημιουργήθηκαν: Τσεχοσλοβακία, Γιουγκοσλαβία, Πολωνία και άλλα.
Η διάλυση αυτή αναδιαμόρφωσε την Κεντρική Ευρώπη και δημιούργησε συνθήκες εθνικιστικών συγκρούσεων, που θα επηρεάσουν τη διεθνή σκηνή έως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Ολλανδία
Η Ολλανδία διατήρησε ουδετερότητα, αλλά οι αποικίες της συνέχισαν να παράγουν πρώτες ύλες και εμπορεύσιμα προϊόντα για την Ευρώπη.
Παράλληλα, η θέση της Ολλανδίας ως ουδέτερου κράτους έκανε τις αποικίες της πιο σταθερές και ασφαλείς σε σχέση με τις αποικίες των εμπόλεμων δυνάμεων
Αποικίες της Ολλανδίας
Ινδονησία (Ολλανδική Ανατολική Ινδία): η μεγαλύτερη και πιο πολύτιμη αποικία, πηγή καφέ, ρυζιού, καουτσούκ και άλλων πρώτων υλών.
Σουραμπάγια, Τζακάρτα και άλλες πόλεις: κέντρα διοίκησης και οικονομικής εκμετάλλευσης.
Καραϊβική: Σουρινάμ και Αντίλλες, περιοχές με μικρότερη στρατηγική σημασία αλλά οικονομική.
Ιαπωνία
Η Ιαπωνία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία. Η συμμετοχή της ήταν κυρίως στρατηγική στην Ασία και τον Ειρηνικό, καταλαμβάνοντας γερμανικά εδάφη όπως την Κινεζική χερσόνησο Shandong (Τσίνγκταο) και Γερμανικές νήσους στον Ειρηνικό Ωκεανό. Παρείχε επίσης υποστήριξη στους Συμμάχους μέσω ναυτικής δύναμης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου