Η Βαρκελώνη και οι Βάσκοι στον Ισπανικό Εμφύλιο συμβολίζουν δύο πρόσωπα της Δημοκρατίας: από τη μία την επαναστατική ουτοπία των Καταλανών εργατών, από την άλλη τον αγώνα των Βάσκων για εθνική αυτονομία. Και οι δύο, όμως, έπεσαν υπό τα πλήγματα της στρατιωτικής μηχανής του Φράνκο, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα και τα όρια της δημοκρατικής συμμαχίας.
Η Βαρκελώνη στον Εμφύλιο
Η Βαρκελώνη δεν ήταν απλώς μία μεγάλη πόλη· ήταν η καρδιά της Καταλονίας, της πιο βιομηχανικής και εργατικής περιοχής της Ισπανίας. Όταν ξέσπασε το πραξικόπημα τον Ιούλιο του 1936, η κατάσταση εκεί κρίθηκε σε λίγες ημέρες. Οι στρατιωτικές φρουρές της πόλης εξεγέρθηκαν υπέρ των εθνικιστών, αλλά οι αναρχικοί της CNT-FAI, τα κομμουνιστικά συνδικάτα της UGT, οι σοσιαλιστές και οι κομμουνιστές (PSUC) κινητοποιήθηκαν μαζικά. Οι εργάτες κατέβηκαν στους δρόμους με όπλα που πήραν από καταληφθέντες στρατώνες και απέκρουσαν το πραξικόπημα. Έτσι, η Βαρκελώνη έμεινε υπό δημοκρατικό έλεγχο.
Η πόλη μετατράπηκε σε εργαστήρι επαναστατικών πειραμάτων:
Τα εργοστάσια και τα μέσα μεταφοράς συλλογικοποιήθηκαν και λειτουργούσαν από εργατικά συμβούλια.
Οι αναρχικοί κατέλαβαν ξενοδοχεία, κινηματογράφους, ακόμα και ποδοσφαιρικές ομάδες.
Στους δρόμους κυκλοφορούσαν πολιτοφυλακές με διαφορετικές στολές, σημαίες και συνθήματα.
Η Βαρκελώνη έγινε επίσης βάση των διεθνών ταξιαρχιών: εκεί έφταναν εθελοντές από όλο τον κόσμο πριν σταλούν στα μέτωπα. Παράλληλα, αποτέλεσε το σκηνικό για τον εσωτερικό πόλεμο μέσα στο δημοκρατικό στρατόπεδο. Οι Μάχες της Βαρκελώνης (Μάιος 1937) ξέσπασαν ανάμεσα στους κομμουνιστές, που ήθελαν κεντρικό έλεγχο και στρατιωτική πειθαρχία, και στους αναρχικούς και τροτσκιστές του POUM, που υπερασπίζονταν την επαναστατική αυτονομία. Αυτή η εσωτερική διάσπαση αποδυνάμωσε κρίσιμα τη Δημοκρατία.
Στρατιωτικά, η Βαρκελώνη άντεξε τρία χρόνια υπό βομβαρδισμούς. Από το 1937, η ιταλική αεροπορία βομβάρδιζε την πόλη ανελέητα, σκοτώνοντας χιλιάδες αμάχους – ήταν από τις πρώτες φορές που μια μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη δέχτηκε αεροπορική τρομοκρατία. Τελικά, τον Ιανουάριο του 1939, μετά τη μεγάλη εθνικιστική προέλαση στην Καταλονία, η πόλη κατέρρευσε. Στις 26 Ιανουαρίου, ο στρατός του Φράνκο μπήκε στη Βαρκελώνη, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους για τη Δημοκρατία.
Οι Βάσκοι στον Εμφύλιο
Η Χώρα των Βάσκων (Euskadi) είχε εντελώς διαφορετική φυσιογνωμία. Οι Βάσκοι ήταν παραδοσιακά καθολικοί και συντηρητικοί, αλλά με έντονη εθνική ταυτότητα και αίτημα για αυτονομία. Όταν ξέσπασε ο εμφύλιος, οι εθνικιστές Βάσκοι της PNV αποφάσισαν να στηρίξουν τη Δημοκρατία, όχι για ιδεολογικούς λόγους, αλλά γιατί εκείνη τους παραχώρησε καθεστώς αυτονομίας (Οκτώβριος 1936). Έτσι, δημιουργήθηκε η Αυτόνομη Κυβέρνηση της Χώρας των Βάσκων με πρωθυπουργό τον Χοσέ Αντόνιο Αγκίρε.
Ο στρατός τους, ο Euzko Gudarostea, αποτελούνταν από περίπου 100.000 εθελοντές. Δεν ήταν καλά εξοπλισμένοι: συχνά είχαν παλιά όπλα, λίγα πυροβόλα και ελάχιστη αεροπορία. Όμως ήταν αποφασισμένοι και γνώριζαν καλά το δύσβατο έδαφος της περιοχής τους. Πολεμούσαν με αίσθηση ότι υπερασπίζονταν τη γη και την ταυτότητά τους.
Στρατηγικά, οι Βάσκοι ήταν απομονωμένοι. Ο ανεφοδιασμός τους γινόταν μόνο από τη θάλασσα, αφού οι δρόμοι προς τη Μαδρίτη ή την Καταλονία ήταν κομμένοι. Αυτό τους έκανε ευάλωτους στις επιθέσεις του Φράνκο.
Η μεγαλύτερη τραγωδία ήρθε στις 26 Απριλίου 1937, όταν η Λεγεώνα Κόνδωρ ισοπέδωσε τη Γκουέρνικα, την ιερή πόλη των Βάσκων. Εκατοντάδες άμαχοι σκοτώθηκαν, και το γεγονός συγκλόνισε τη διεθνή κοινότητα, αποτυπωμένο αθάνατα στον πίνακα του Πάμπλο Πικάσο.
Μετά από μήνες αντίστασης, το Μπιλμπάο έπεσε τον Ιούνιο του 1937. Η κατάρρευση της βασκικής άμυνας σήμανε και το τέλος της αυτόνομης κυβέρνησης. Χιλιάδες Βάσκοι μαχητές και οικογένειες κατέφυγαν στη Γαλλία ή στο Μεξικό. Η ήττα των Βάσκων στέρησε τη Δημοκρατία από έναν πολύτιμο βιομηχανικό και στρατηγικό θύλακα, επιταχύνοντας την τελική επικράτηση των εθνικιστών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου