Η Ανδαλουσία, η πιο φτωχή και κοινωνικά ανισότιμη περιοχή της Ισπανίας, βρέθηκε στο επίκεντρο των γεγονότων από τις πρώτες μέρες του εμφυλίου πολέμου. Η γεωργική της οικονομία στηριζόταν σε απέραντες εκτάσεις γης που ανήκαν σε λίγους μεγαλογαιοκτήμονες, ενώ η πλειονότητα του πληθυσμού ήταν ακτήμονες αγρότες και εργάτες γης που ζούσαν σε συνθήκες εξαθλίωσης. Αυτή η κοινωνική πραγματικότητα είχε κάνει την περιοχή προπύργιο αναρχικών και σοσιαλιστικών κινημάτων, τα οποία ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα προσπαθούσαν να οργανώσουν τους εργάτες και να διεκδικήσουν ριζικές αλλαγές.
Όταν ξέσπασε το πραξικόπημα του Ιουλίου 1936, η Ανδαλουσία έγινε ένα από τα πρώτα μέτωπα.
Στη Σεβίλλη, ο στρατηγός Κεϊπό δε Λιάνο κατάφερε να καταλάβει γρήγορα την πόλη, καθιστώντας την κύριο κέντρο επιχειρήσεων των εθνικιστών στον Νότο. Από εκεί, με τη βοήθεια της ναζιστικής Γερμανίας και της φασιστικής Ιταλίας, οργανώθηκε η αερομεταφορά του περίφημου Στρατού της Αφρικής από το ισπανικό Μαρόκο στη χερσόνησο. Ο Στρατός αυτός ήταν η πιο έμπειρη και αποτελεσματική δύναμη του Φράνκο: αποτελούνταν από τη Λεγεώνα των Ξένων (Legión Española) και τους Μαροκινούς ρέγκελους (Regulares), άνδρες σκληραγωγημένους από χρόνια αποικιακού πολέμου στο Ριφ. Η φήμη τους για σκληρότητα και πειθαρχία τους έκανε φόβητρο, και η παρουσία τους έγειρε καθοριστικά την πλάστιγγα υπέρ των εθνικιστών, ειδικά στα πρώτα στάδια του εμφυλίου.
Στη Γρανάδα, οι εθνικιστές επικράτησαν σχεδόν αμέσως, και η πόλη βίωσε ακραία καταστολή. Το πιο γνωστό θύμα αυτής της βίας ήταν ο ποιητής Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, που εκτελέστηκε τον Αύγουστο του 1936, συμβολίζοντας την προσπάθεια του καθεστώτος να φιμώσει τη φωνή της ελευθερίας και της δημιουργίας.
Η Μάλαγα είχε διαφορετική πορεία. Αρχικά έμεινε υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών, με ισχυρή παρουσία αναρχικών και σοσιαλιστών που προσπάθησαν να οργανώσουν κολλεκτίβες και λαϊκή άμυνα. Όμως τον Φεβρουάριο του 1937, οι εθνικιστές, ενισχυμένοι με ιταλικά στρατεύματα και τη γερμανική αεροπορία, εξαπέλυσαν μεγάλη επίθεση. Η πόλη κατέρρευσε γρήγορα, και ακολούθησε μία από τις χειρότερες σφαγές του πολέμου: δεκάδες χιλιάδες άμαχοι εγκατέλειψαν πανικόβλητοι τη Μάλαγα κατευθυνόμενοι προς την Αλμερία, αλλά στον δρόμο βομβαρδίστηκαν από ξηρά και θάλασσα. Υπολογίζεται ότι 7.000–10.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν σε αυτή την «οδό της θανάτου».
Η Κόρδοβα πέρασε νωρίς στα χέρια των εθνικιστών, αν και η ύπαιθρος γύρω της προσπάθησε να αντισταθεί με αναρχικές και σοσιαλιστικές ομάδες. Οι εκκαθαρίσεις ήταν μαζικές και η αντίσταση καταπνίγηκε. Αντίθετα, η Αλμερία παρέμεινε για αρκετό καιρό υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών, αλλά και εκεί οι κάτοικοι βίωσαν τη βία του πολέμου: τον Μάιο του 1937, η πόλη βομβαρδίστηκε από το γερμανικό θωρηκτό Admiral Scheer, αφήνοντας δεκάδες νεκρούς και μεγάλες καταστροφές, πριν τελικά πέσει το 1939, λίγο πριν τη γενική κατάρρευση.
Συνολικά, η Ανδαλουσία μετατράπηκε πολύ γρήγορα σε προπύργιο των εθνικιστών. Παρά τις εστίες αντίστασης, η βία του στρατού και η παρουσία του Στρατού της Αφρικής εξασφάλισαν την κυριαρχία του Φράνκο. Η περιοχή γνώρισε μαζικές εκτελέσεις, φυλακίσεις και εξόντωση του εργατικού κινήματος, ενώ ταυτόχρονα αποτέλεσε στρατηγικό κόμβο για τη μεταφορά στρατευμάτων και τον εφοδιασμό των εθνικιστικών δυνάμεων. Η Ανδαλουσία πλήρωσε βαρύ τίμημα στον εμφύλιο, και οι πληγές εκείνης της περιόδου παραμένουν βαθιά χαραγμένες στη μνήμη της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου