Το Κιλελέρ (Μάρτιος 1910) ήταν η «κοινωνική έκρηξη» που έδειξε στον Βενιζέλο ότι η Ελλάδα δεν χρειαζόταν μόνο κανόνια, αλλά και δικαιοσύνη. Ήταν η στιγμή που το αγροτικό ζήτημα σταμάτησε να είναι απλώς μια συζήτηση στα σαλόνια της Αθήνας και βάφτηκε με αίμα.
Η χώρα κυβερνιέται από μια κυβέρνηση που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στους παλιούς πολιτικούς και τους επαναστάτες αξιωματικούς.
Στο τιμόνι της χώρας βρίσκεται ο Στέφανος Δραγούμης .Αν και ο Δραγούμης ήταν Πρωθυπουργός, οι αξιωματικοί του Συνδέσμου (υπό τον Νικόλαο Ζορμπά) ήταν αυτοί που έλεγχαν την κατάσταση από το παρασκήνιο. Δεν κυβερνούσαν απευθείας, αλλά "υπαγόρευαν" νόμους στην κυβέρνηση. Οι Ράλλης και Θεοτόκης παρέμεναν οι ηγέτες των μεγαλύτερων κομμάτων στη Βουλή. Παρόλο που δεν είχαν την Πρωθυπουργία, είχαν τους βουλευτές. Ήταν οι "ιδιοκτήτες" των πελατειακών δικτύων στη Θεσσαλία και πολλοί από αυτούς ήταν φίλοι ή υποστηρικτές των μεγαλοτσιφλικάδων. Ο Βενιζέλος το 1910 δεν έχει ακόμα επίσημο αξίωμα στην Αθήνα. Είναι ο "Σύμβουλος" του Στρατιωτικού Συνδέσμου. Όμως, όλοι —από τον Βασιλιά μέχρι τον τελευταίο κολίγο— ξέρουν ότι αυτός είναι ο άνθρωπος που "κινεί τα νήματα".
Το Σκηνικό: Ο «Μεσαίωνας» της Θεσσαλίας
Όταν η Θεσσαλία ενώθηκε με την Ελλάδα (1881 επί Αλεξάνδρου Κουμουνδουρου) , οι κάτοικοί της ήλπιζαν ότι θα γλιτώσουν από τους Τούρκους αγάδες. Αντί γι' αυτό, βρέθηκαν στα χέρια των Ελλήνων τσιφλικάδων (τραπεζιτών και ομογενών), οι οποίοι αγόρασαν τα τεράστια κτήματα από τους Τούρκους που έφευγαν (π.χ. Ζάππας, Συγγρός). Αυτοί οι νέοι ιδιοκτήτες ήταν συχνά πιο σκληροί από τους Τούρκους, γιατί έβλεπαν τη γη μόνο ως επένδυση.
Οι Κολίγοι: Οι αγρότες ζούσαν σε άθλιες συνθήκες. Σε "καλύβες" από λάσπη και άχυρο. Δεν είχαν δικαίωμα να παντρευτούν ή να μετακινηθούν χωρίς την άδεια του τσιφλικάδες. Έδιναν το 1/3 ή και το 1/2 της σοδειάς στον τσιφλικά.
Το Δικαίωμα της Έωσης: Ο τσιφλικάς μπορούσε να διώξει τον αγρότη από τη γη του όποτε ήθελε. Οι κολίγοι ήταν ουσιαστικά δουλοπάροικοι στην ίδια τους τη γη.
Το Χρονικό της Σύγκρουσης (6 Μαρτίου 1910)
Όλα ξεκίνησαν το πρωί του Σαββάτου. Το ραντεβού των αγροτών ήταν στη Λάρισα, όπου θα γινόταν το μεγάλο πανθεσσαλικό συλλαλητήριο.
Η αφορμή στο σταθμό του Κιλελέρ:
Περίπου 200 αγρότες είχαν συγκεντρωθεί στον σιδηροδρομικό σταθμό του χωριού Κιλελέρ. Όταν έφτασε το τρένο που πήγαινε προς Λάρισα, οι αγρότες προσπάθησαν να επιβιβαστούν.
Η σύγκρουση: Ο διευθυντής των σιδηροδρόμων (ένας Ελβετός ονόματι Πολιέ) αρνήθηκε να τους βάλει στο τρένο αν δεν πλήρωναν εισιτήριο. Οι αγρότες, που ένιωθαν ότι το τρένο περνούσε μέσα από τη γη τους, εξοργίστηκαν.
Η κλιμάκωση: Άρχισαν να αποδοκιμάζουν τον διευθυντή και να πετούν πέτρες στο τρένο. Ο Πολιέ, αντί να προσπαθήσει να ηρεμήσει τα πνεύματα, ζήτησε από τη στρατιωτική δύναμη που επέβαινε στο τρένο να επέμβει.
Οι πυροβολισμοί:
Οι στρατιώτες, υπό τις διαταγές αξιωματικών που φοβούνταν εξέγερση, έβγαλαν τα όπλα.
Πυροβόλησαν αρχικά στον αέρα και μετά στο ψαχνό.
Αποτέλεσμα: Δύο αγρότες έπεσαν νεκροί επί τόπου (ο Αντώνιος Χαλκιάς και ο Αντώνιος Νταγιάνης), ενώ υπήρξαν πολλοί τραυματίες. Το τρένο δεν σταμάτησε και συνέχισε την πορεία του προς τη Λάρισα, αφήνοντας πίσω του το μακελειό.
Το δεύτερο επεισόδιο στο Γκερλί (σημερινό Αρμένιο):
Λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω, στον επόμενο σταθμό, το τρένο συνάντησε άλλη μια ομάδα αγροτών. Οι αγρότες εκεί είχαν ήδη μάθει τι έγινε στο Κιλελέρ.
Είχαν στήσει οδοφράγματα με πέτρες στις ράγες για να σταματήσουν το τρένο.
Έγινε νέα σύγκρουση. Ο στρατός πυροβόλησε ξανά. Άλλοι δύο αγρότες (ο Απόστολος Γκουρονάς και ο Ιωάννης Μπάτας) έπεσαν νεκροί.
Η κατάληξη στη Λάρισα:
Το τρένο έφτασε τελικά στη Λάρισα, η οποία ήταν ήδη «ζωσμένη» από χιλιάδες αγρότες που είχαν έρθει με τα πόδια ή με κάρα. Όταν έμαθαν για τους νεκρούς, η πόλη έγινε «καζάνι που βράζει». Οι αγρότες επιτέθηκαν σε κυβερνητικά κτίρια και συγκρούστηκαν με το ιππικό.
Η Στάση του Συνδέσμου
Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος αποτελούνταν κυρίως από κατώτερους και μεσαίους αξιωματικούς. Πολλοί από αυτούς προέρχονταν από αγροτικές οικογένειες και ένιωθαν συμπάθεια για τους κολίγους. Ωστόσο, υπήρχαν δύο παράγοντες που τους ανάγκασαν να «ανεχτούν» ή και να διατάξουν τη βία:
- Η Εμμονή με την "Ευνομία": Το κεντρικό σύνθημα του Συνδέσμου ήταν η «Ανόρθωση», η οποία περιλάμβανε τον σεβασμό των νόμων. Για τους αξιωματικούς, η παρεμπόδιση των τρένων και οι καταστροφές περιουσίας (όπως θεωρήθηκαν οι κινήσεις των αγροτών) ήταν «αναρχία». Πίστευαν ότι για να γίνει ο στρατός ισχυρός, έπρεπε πρώτα το κράτος να επιβάλλει την τάξη.
- Η Πίεση της Κυβέρνησης Δραγούμη: Ο Στέφανος Δραγούμης, ως Πρωθυπουργός, έδωσε τις διαταγές για την αποστολή στρατού στη Θεσσαλία. Ο Σύνδεσμος, παρόλο που έλεγχε την κυβέρνηση, δεν ήθελε να φανεί ότι υποσκάπτει την εκτελεστική εξουσία, ειδικά σε θέματα δημόσιας ασφάλειας.
Στο Κιλελέρ συνέβη το εξής τραγικό: Στρατιώτες (παιδιά αγροτών) διατάχθηκαν να πυροβολήσουν αγρότες.
Πολλοί αξιωματικοί του Συνδέσμου ένιωσαν ντροπή για τα γεγονότα. Η ηγεσία του Συνδέσμου (υπό τον Ζορμπά) δεν ήθελε το αίμα, αλλά φοβόταν ότι αν η εξέγερση ξέφευγε, θα δινόταν η ευκαιρία στις Μεγάλες Δυνάμεις να παρέμβουν, ισχυριζόμενες ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε χάος.
Οι αγρότες δικαζονται
Όταν οι αγρότες οδηγήθηκαν σε δίκη (η οποία έγινε τελικά στη Λαμία για να αποφευχθούν νέα επεισόδια στη Λάρισα), ο Βενιζέλος δεν ήταν ακόμα Πρωθυπουργός, αλλά ήταν ο ηθικός ηγέτης της «Ανόρθωσης».
Οι δικηγόροι που ανέλαβαν την υπεράσπιση των κολίγων δεν ήταν τυχαίοι. Ήταν στελέχη του νεοσύστατου βενιζελικού δικτύου.
Γιατί αυτό είχε σημασία;
Ηθική Ταύτιση: Ο Βενιζέλος ήθελε να δείξει ότι το «νέο» (αυτός) είναι με το μέρος του λαού, ενώ το «παλιό» (Ράλλης, Θεοτόκης) είναι με το μέρος των τσιφλικάδων.
Η Δίκη ως Πολιτικό Βήμα: Οι συνήγοροι μετέτρεψαν τη δίκη από ποινική υπόθεση σε πολιτική δίκη. Αντί να απολογούνται οι αγρότες για τις πέτρες στο τρένο, κατηγορούσαν το κράτος για τον «μεσαίωνα» των τσιφλικιών.
Οργανωμένη Υπεράσπιση: Μεταξύ των δικηγόρων ήταν πρόσωπα όπως ο Κωνσταντίνος Κουρλιάμπας και άλλοι νομικοί που αργότερα στελέχωσαν το Κόμμα Φιλελευθέρων.
Η "Αθώωση" που έφερε τις Εκλογές
Η πανηγυρική αθώωση των αγροτών στη Λαμία (Ιούνιος 1910) ήταν το τελευταίο καρφί στο φέρετρο της κυβέρνησης Δραγούμη και των παλαιών κομμάτων.
Ο λαός είδε ότι η δικαιοσύνη «λύγιζε» υπέρ των αδυνάτων.
Ο Βενιζέλος κέρδισε την απόλυτη εμπιστοσύνη της Θεσσαλίας.
Όταν τον Αύγουστο του 1910 έγιναν οι εκλογές, οι Θεσσαλοί αγρότες δεν ψήφισαν τους τοπικούς κομματάρχες (τους "τζαμπατζήδες" της πολιτικής), αλλά τους "Ανεξάρτητους" που υποστήριζαν τον Βενιζέλο.
Η Αντίδραση των Τσιφλικάδων
Πανικός στις Τράπεζες: Πολλοί τσιφλικάδες είχαν πάρει δάνεια από την Εθνική Τράπεζα χρησιμοποιώντας τη γη τους ως εγγύηση. Φοβήθηκαν ότι αν ο Βενιζέλος έκανε απαλλοτριώσεις, η αξία της γης θα έπεφτε και οι τράπεζες θα κατέρρεαν.
Πολιτικός Πόλεμος: Μέσω του Ράλλη και του Θεοτόκη, κατηγορούσαν τον Βενιζέλο για «κοινωνισμό» (έτσι έλεγαν τότε τον σοσιαλισμό). Έλεγαν ότι παραβιάζει το ιερό δικαίωμα της ιδιοκτησίας.
Εκβιασμός για την Οικονομία: Απείλησαν ότι αν το κράτος άγγιζε τα τσιφλίκια, θα σταματούσαν τις επενδύσεις και η χώρα θα χρεοκοπούσε ξανά.
Η βενιζελικη απάντηση
Το «Καρότο» (Προς τους Τσιφλικάδες): Ο Βενιζέλος τους διαβεβαίωσε ότι το κράτος δεν θα «κλέψει» τη γη. Κάθε απαλλοτρίωση θα συνοδευόταν από αποζημίωση. Δηλαδή, ο τσιφλικάς θα έχανε τη γη αλλά θα έπαιρνε μετρητά.
Το «Μαστίγιο» (Προς τους Τσιφλικάδες): Τους έθεσε το δίλημμα: «Ή θα δεχτείτε μια ειρηνική μεταρρύθμιση τώρα, ή θα έχετε μια βίαιη επανάσταση τύπου Κιλελέρ αύριο που θα τα χάσετε όλα».
Η Συνταγματική "Ντρίπλα": Στο Σύνταγμα του 1911, έβαλε τη διάταξη ότι η αποζημίωση δεν χρειαζόταν να πληρωθεί προκαταβολικά για να γίνει η απαλλοτρίωση. Αυτό έλυσε τα χέρια του κράτους που δεν είχε λεφτά εκείνη τη στιγμή.
Οι τσιφλικάδες αναγκάστηκαν να σωπάσουν γιατί ο Βενιζέλος είχε την απόλυτη στήριξη του Στρατού και του Λαού.
Τον Μάρτιο του 1910, ένα μήνα μετά το Κιλελέρ, ο Σύνδεσμος ανακοίνωσε επίσημα τη διάλυσή του.
Ήταν μια κίνηση αυτοθυσίας αλλά και ανακούφισης.
Ο Ζορμπάς και οι συνεργάτες του δέχτηκαν να αποσυρθούν, αφού πρώτα εξασφάλισαν ότι θα γινόταν η Αναθεώρηση του Συντάγματος και ότι θα έμπαινε ο Βενιζέλος μπροστά. Ο Βενιζέλος κατάφερε να εξαφανίσει το όργανο που τον έφερε στην εξουσία, πριν γίνει ο ίδιος Πρωθυπουργός. Τους χτύπησε στο φιλότιμο: "Θέλετε να κάνετε πολιτική ή θέλετε να πάρουμε τη Θεσσαλονίκη;" . Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α' ανάσανε, οι ξένοι τραπεζίτες ησύχασαν και ο Βενιζέλος είχε πια «καθαρά χέρια» για να αντιμετωπίσει τους παλαιοκομματικούς.
Με τον Σύνδεσμο διαλυμένο, ο Βενιζέλος πήγε στις εκλογές του Αυγούστου του 1910 όχι για να «διοριστεί» από τον στρατό, αλλά για να «εκλεγεί» από τον λαό. Και πράγματι, σάρωσε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου