Όταν οι Αμερικανοί (με κύριο εκφραστή τον πρέσβη Πιουριφόι), το Παλάτι και η δεξιά παράταξη ζητούσαν «Ισχυρή Κυβέρνηση» στις αρχές της δεκαετίας του '50, δεν αναφέρονταν απλώς σε μια κυβέρνηση με πολλούς βουλευτές. Εννοούσαν ένα συγκεκριμένο μοντέλο εξουσίας που θα έβαζε τέλος στο χάος της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου.
Μέχρι το 1952, οι κυβερνήσεις (όπως του Πλαστήρα ή του Σοφοκλή Βενιζέλου) ήταν συνασπισμοί μικρών κομμάτων. Αυτό σήμαινε:
Συνεχείς παζάρια: Για να περάσει ένας νόμος, έπρεπε να συμφωνήσουν 3-4 αρχηγοί.
Αστάθεια: Οι κυβερνήσεις έπεφταν κάθε λίγους μήνες.
Αδυναμία: Οι υπουργοί φοβούνταν να πάρουν σκληρά μέτρα (π.χ. απολύσεις ή υποτιμήσεις) για να μη χάσουν ψήφους.
«Ισχυρή Κυβέρνηση» σήμαινε ένα κόμμα, ένας αρχηγός, μία απόφαση.
Η επιβολή του Πλειοψηφικού Συστήματος
Οι Αμερικανοί πίστευαν ότι η απλή αναλογική «γεννάει» κομμουνισμό και αστάθεια. Ο Πιουριφόι δήλωσε ωμά ότι αν δεν άλλαζε ο εκλογικός νόμος σε Πλειοψηφικό από απλή αναλογική, οι ΗΠΑ θα έκοβαν τη βοήθεια.
Με το πλειοψηφικό, όποιος έβγαινε πρώτος σε μια περιφέρεια έπαιρνε όλες τις έδρες.
Αυτό «εξαφάνιζε» τα μικρά κέντρα και την Αριστερά από τη Βουλή, δίνοντας στο πρώτο κόμμα την απόλυτη κυριαρχία.
Για τους Αμερικανούς, «ισχυρή» σήμαινε μια κυβέρνηση που δεν θα έκανε υποχωρήσεις.
Ο Πλαστήρας θεωρούνταν «μαλακός» επειδή μιλούσε για λήθη και συμφιλίωση.
Η «Ισχυρή Κυβέρνηση» έπρεπε να εγγυηθεί ότι το ΚΚΕ θα παρέμενε παράνομο, οι ασύρματοι θα εντοπίζονταν και οι «φάκελοι» των πολιτών θα ήταν πλήρεις. Ήταν η κυβέρνηση που θα εφάρμοζε το Δόγμα Τρούμαν χωρίς δισταγμούς.
Η επιλογή του Αλέξανδρου Παπάγου δεν ήταν μια απλή κομματική ανάδειξη, αλλά μια στρατηγική κίνηση που προετοιμαζόταν στο παρασκήνιο για χρόνια. Ο Παπάγος δεν "βγήκε" από την πολιτική, αλλά επιβλήθηκε ως η μοναδική λύση για ένα κράτος που έψαχνε έναν κηδεμόνα.
Όταν ο Παπάγος αποφάσισε να κατέβει στην πολιτική, δεν το έκανε ως ένας ακόμη πολιτευτής. Το έκανε ως Εθνικό Σύμβολο. Η επιλογή του στηρίχθηκε σε τρεις πυλώνες που τον έκαναν ακαταμάχητο για την εποχή:
Η "Αμερικανική" Επιλογή (The Right Man for the Job)
Για τους Αμερικανούς, ο Παπάγος ήταν ο ιδανικός διαχειριστής του Σχεδίου Μάρσαλ.
Γιατί αυτόν; Είχαν κουραστεί από τους κεντρώους πολιτικούς (Πλαστήρα, Σ. Βενιζέλο) που τους θεωρούσαν αναποτελεσματικούς και "μαλακούς" με την Αριστερά.
Η Απαίτηση: Ο πρέσβης Πιουριφόι ήταν σαφής: «Θέλουμε μια κυβέρνηση που να μπορεί να πάρει αποφάσεις χωρίς να ρωτάει 10 κόμματα». Ο Παπάγος, με τη στρατιωτική του πειθαρχία, ήταν η απάντηση.
Η Ρήξη με τα Ανάκτορα: Μια Επιλογή που "Πόνεσε"
Εδώ υπάρχει μια ιστορική ειρωνεία. Ενώ ο Παπάγος ήταν ο κατεξοχήν άνθρωπος του Βασιλιά, η κάθοδός του στην πολιτική προκάλεσε οργή στα Ανάκτορα.
Ο Φόβος του Βασιλιά: Ο Παύλος και η Φρειδερίκη φοβούνταν ότι ένας Στρατάρχης-Πρωθυπουργός θα ήταν πιο ισχυρός από τον ίδιο τον Βασιλιά.
Το Επεισόδιο: Λέγεται ότι ο Βασιλιάς Παύλος του απαγόρευσε αρχικά να πολιτευτεί, θεωρώντας ότι "λερώνει" τη στολή του Στρατάρχη. Ο Παπάγος όμως, έχοντας τη στήριξη του "βαθέος κράτους" και των ΗΠΑ, τους αγνόησε. Η επιλογή του ήταν μια πράξη πολιτικής αυτονομίας.
Ο "Ελληνικός Συναγερμός"
Ο Παπάγος δεν εντάχθηκε σε υπάρχον κόμμα. Ίδρυσε τον Ελληνικό Συναγερμό.
Το Όνομα: Δεν το είπε "κόμμα", αλλά "Συναγερμό", παραπέμποντας στον De Gaulle της Γαλλίας. Ήθελε να δείξει ότι καλεί όλο το έθνος σε μια νέα "επιστράτευση" για την ανόρθωση της χώρας.
Η Κοινωνική Βάση: Τον επέλεξε η αστική τάξη που ήθελε ησυχία για να κάνει δουλειές, αλλά και ένα μεγάλο κομμάτι του λαού που είχε κουραστεί από τη φτώχεια και την πολιτική αστάθεια.
Το Παρασκήνιο της Επιλογής
Η πραγματική επιλογή έγινε τη νύχτα που ο Παπάγος παραιτήθηκε από τον στρατό (Μάιος 1951). Ο ΙΔΕΑ (η μυστική οργάνωση αξιωματικών) επιχείρησε πραξικόπημα για να τον κρατήσει στην εξουσία. Ο Παπάγος τους σταμάτησε προσωπικά, λέγοντας: «Θα γίνω ηγέτης, αλλά από την κάλπη, όχι από το τανκ».
«Δεν είμαι πολιτικός. Είμαι ένας στρατιώτης που εκτελεί την τελευταία του αποστολή: να σώσει την πατρίδα από τη χρεοκοπία».
Οι εκλογές της 16ης Νοεμβρίου 1952 δεν ήταν απλώς μια νίκη. Ήταν μια στρατηγική εκκαθάριση του πολιτικού χάρτη. Αν η Ελλάδα των προηγούμενων ετών ήταν ένα "μωσαϊκό" από μικρά και αδύναμα κόμματα, η 16η Νοεμβρίου μετέτρεψε τη χώρα σε ένα μονολιθικό κράτος υπό τον Συναγερμό.
Ο Παπάγος δεν κέρδισε απλώς· εξαφάνισε τους αντιπάλους του από το Κοινοβούλιο. Ο "Ελληνικός Συναγερμός" έλαβε το 49,22% των ψήφων (σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες).
Λόγω του εκλογικού συστήματος, το 49% μεταφράστηκε σε 247 έδρες από τις 300.
Η αντιπολίτευση (ΕΠΕΚ-Φιλελεύθεροι), παρόλο που πήρε ένα αξιοπρεπές 34,2%, περιορίστηκε σε μόλις 51 έδρες. Η ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) πήρε 9,5%. .
Αναμνήσεις από την προεκλογική περίοδο:
«Στις εκλογές του '52, το σύνθημα ήταν "Ψήφος στον Παπάγο ή χάος". Στα χωριά, οι παρακρατικοί γύριζαν στα σπίτια και έλεγαν στις μάνες: "Αν ο γιος σου δεν ψηφίσει Συναγερμό, ξέχνα το διαβατήριο, ξέχνα την άδεια για το καφενείο". Στις κάλπες, η παρουσία του στρατού και της χωροφυλακής ήταν τόσο έντονη που ο ψηφοφόρος της ΕΔΑ ένιωθε ότι διαπράττει έγκλημα. Το πλειοψηφικό σύστημα ήταν το κερασάκι στην τούρτα: πήραμε χιλιάδες ψήφους αλλά δεν βγάλαμε ούτε έναν βουλευτή. Μας έσβησαν από τον χάρτη με το νόμο».
Η Μαρτυρία του «Στιγματισμένου»:
«Στις εκλογές του '52, το κλίμα στα χωριά ήταν τρομοκρατικό. Οι παρακρατικοί της "Καρφίτσας" πήγαιναν στα καφενεία και έλεγαν: "Όποιος πάρει ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ, να ξέρει πως το παιδί του δεν θα δει προκοπή". Η ψήφος στην ΕΔΑ δεν ήταν πολιτική επιλογή, ήταν πράξη αυτοθυσίας. Ήξερες ότι αν σε πιάσουν, θα σου έκοβαν το δάνειο από την Αγροτική Τράπεζα ή θα σου ακύρωναν την άδεια του κυνηγιού.»
Μαρτυρία παλαίμαχου στρατιώτη (από το μέτωπο του Γράμμου):
«Όταν ερχόταν ο Παπάγος στο μέτωπο, επικρατούσε νεκρική σιγή. Δεν ήταν σαν τους άλλους πολιτικούς που σε χτυπούσαν στην πλάτη. Ήταν ψηλός, στεγνός, με μια στολή που δεν είχε ούτε μια ζάρα. Τον κοίταζες και νόμιζες ότι κοιτάζεις την ίδια την Ελλάδα. Όταν έβγαλε το κράνος και μας μίλησε, νιώσαμε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει. Είχε μια φωνή που δεν σήκωνε κουβέντα. Γι' αυτό τον ψηφίσαμε μετά· θέλαμε κάποιον να μας πει "τέρμα το χάος"».
Μαρτυρία αναγνώστη της εποχής:
«Διαβάζαμε τις εφημερίδες και νιώθαμε ότι αν δεν βγει ο Παπάγος, την άλλη μέρα θα ξυπνήσουμε και θα έχουμε πάλι πόλεμο ή θα πεινάσουμε σαν το '41. Ο Τύπος μας έκανε να πιστέψουμε ότι η δημοκρατία είναι "φασαρία" και η πειθαρχία είναι "ψωμί". Έτσι, όταν βλέπαμε τους φακέλους ή τις εξορίες, λέγαμε: "Ε, ας πάνε και αυτοί στην άκρη για να ησυχάσουμε"».
Οι Αμερικανοί πίεσαν (και επέβαλαν) το πλειοψηφικό σύστημα με στενή περιφέρεια. Η Ελλάδα χωρίστηκε σε 99 μικρές περιφέρειες. Όποιος έβγαινε πρώτος στην περιφέρεια, έπαιρνε όλες τις έδρες της, ενώ ο δεύτερος έπαιρνε μηδέν. Ο Συναγερμός σάρωσε σε σχεδόν όλη την επαρχία, αφήνοντας την κεντρώα αντιπολίτευση χωρίς εκπροσώπηση σε ολόκληρους νομούς
Με 247 βουλευτές, ο Παπάγος δεν χρειαζόταν να δώσει λογαριασμό σε κανέναν.
Δεν χρειαζόταν το Παλάτι (προς μεγάλη απογοήτευση της Φρειδερίκης).
Δεν χρειαζόταν τους Αμερικανούς για να πείσει τη Βουλή.
Είχε πλέον το "πράσινο φως" να εφαρμόσει το πιο σκληρό πρόγραμμα οικονομικής ανασυγκρότησης.
Ο Παπάγος ήταν γόνος εύπορης οικογένειας με στρατιωτική παράδοση. Σπούδασε στη Σχολή Ευελπίδων και στην Ακαδημία Πολέμου στις Βρυξέλλες.
Το Έπος του '40: Ως Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, ήταν ο αρχιτέκτονας της άμυνας στα βουνά της Πίνδου. Ήταν ο άνθρωπος πίσω από το «Όχι» στο πεδίο της μάχης.
Η Αιχμαλωσία: Κατά την Κατοχή, οι Γερμανοί τον συνέλαβαν και τον έστειλαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία (Νταχάου). Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1945 ως ζωντανός θρύλος.
Ο Εμφύλιος: Το 1949, όταν ο Εμφύλιος είχε βαλτώσει, οι Αμερικανοί και ο Βασιλιάς τον κάλεσαν ως «Σωτήρα». Του δόθηκε ο τίτλος του Στρατάρχη (ο μοναδικός στην ελληνική ιστορία που δεν ήταν βασιλιάς) και οδήγησε τον Εθνικό Στρατό στη νίκη στον Γράμμο και το Βίτσι.
«Ο Στρατάρχης δεν δέχεται εντολές, δίνει εντολές».
Ως Πρωθυπουργός, ο Παπάγος κατάφερε αυτό που φαινόταν ακατόρθωτο: Σταθερότητα.
Έφερε την οικονομική μεταρρύθμιση (με τον Μαρκεζίνη).
Έβαλε την Ελλάδα στο ΝΑΤΟ.
Ξεκίνησε τις μεγάλες υποδομές (δρόμοι, ηλεκτρισμός).
Το τέλος: Πέθανε στο σπίτι του στην Εκάλη τον Οκτώβριο του 1955, ενώ ήταν ακόμα Πρωθυπουργός. Η κηδεία του ήταν μια από τις μεγαλύτερες που είδε ποτέ η Αθήνα, με τιμές που άρμοζαν σε αυτοκράτορα.
«Δεν πολιτεύομαι για να κερδίσω δόξα. Δόξα απέκτησα στα πεδία των μαχών. Πολιτεύομαι για να δώσω στην Ελλάδα τη σταθερότητα που της λείπει.»
Στην αρχή, η Ουάσιγκτον τον έβλεπε με μισό μάτι: φοβούνταν ότι ένας Στρατάρχης με τόσο μεγάλη λαϊκή απήχηση θα μπορούσε εύκολα να εξελιχθεί σε έναν αυταρχικό δικτάτορα (τύπου Φράνκο ή Περόν), κάτι που θα εξέθετε τη "δημοκρατική" βιτρίνα που ήθελαν να παρουσιάσουν οι ΗΠΑ για την Ελλάδα.
Όμως, ο Παπάγος τους "κέρδισε" με έναν πολύ μεθοδικό τρόπο.
1. Η Εγγύηση της Αντικομμουνιστικής "Σιδηράς Γροθιάς"
Οι Αμερικανοί συνειδητοποίησαν ότι οι κεντρώες κυβερνήσεις ήταν πολύ "φλύαρες" και αναποφάσιστες. Ο Παπάγος τους πρόσφερε αυτό που χρειαζόταν ο Ψυχρός Πόλεμος: απόλυτη πειθαρχία. Τους έπεισε ότι μόνο αυτός μπορούσε να εγγυηθεί ότι τα δολάρια του Μάρσαλ δεν θα πήγαιναν σε μαύρες τρύπες και ότι ο στρατός θα ήταν έτοιμος να πολεμήσει ανά πάσα στιγμή αν το ζητούσε το ΝΑΤΟ.
Μαρτυρία φοιτητή της εποχής:
«Η κυβέρνηση ήταν όντως ισχυρή, αλλά ήταν και "βαριά". Αν ήθελες να βγάλεις ένα διαβατήριο ή να πιάσεις δουλειά στον δήμο, έπρεπε να περάσεις από το τμήμα. Ο αστυνόμος ήξερε τι εφημερίδα διάβαζε ο πατέρας σου. Η "Ισχυρή Κυβέρνηση" σήμαινε ότι ο χωροφύλακας ήταν ο Θεός του χωριού. Ο Παπάγος έφερε δρόμους, έφερε φως, αλλά μας ανάγκασε να κοιτάμε πάνω από τον ώμο μας αν μιλούσαμε για πολιτικά».
Το «Κράτος των Εθνικοφρόνων» που εδραιώθηκε επί Παπάγου είχε μια πολύ συγκεκριμένη γραφειοκρατική καρδιά: Τον Φάκελο. Δεν ήταν απλώς ένα αρχείο, ήταν το «πολιτικό βιογραφικό» κάθε Έλληνα, το οποίο καθόριζε αν θα μπορούσε να σπουδάσει, να δουλέψει ή ακόμα και να βγάλει δίπλωμα οδήγησης.
Μαρτυρία εκπαιδευτικού:
«Πήγα να διοριστώ και ο αστυνόμος της γειτονιάς μου είπε: "Ξέρεις, ο θείος σου το '44 ήταν στον ΕΛΑΣ. Ο φάκελος της οικογένειας είναι 'λερωμένος'. Αν δεν υπογράψεις δήλωση αποκήρυξης, το χαρτί δεν βγαίνει". Ήταν ένας εκβιασμός της ψυχής. Έπρεπε να διαλέξεις: ή τις ιδέες σου ή το ψωμί σου».
Αναμνήσεις κατοίκου επαρχιακής πόλης:
«Στο χωριό, ο ενωμοτάρχης ήξερε τα πάντα. Ποιος πήγαινε στην εκκλησία, ποιος διάβαζε ποια εφημερίδα. Αν σε έβλεπαν στο καφενείο να συζητάς έντονα, την άλλη μέρα ο φάκελος ενημερωνόταν. Υπήρχαν οι "πληροφοριοδότες" – ο περιπτεράς, ο καφετζής. Μια κουβέντα αρκούσε για να χαρακτηριστείς "ύποπτος". Το κλίμα ήταν: "Μιλάς; Κινδυνεύεις"».
Μαρτυρία γιου εξόριστου:
«Ήμουν άριστος μαθητής, αλλά όταν ήρθε η ώρα για τη Σχολή Ευελπίδων, με έκοψαν στα χαρτιά. "Λόγοι εθνικής ασφαλείας", είπαν. Ο πατέρας μου είχε πάει εξορία στον Άη Στράτη. Για το κράτος του Παπάγου, εγώ ήμουν εν δυνάμει εχθρός πριν καν ανοίξω το στόμα μου. Ο φάκελος ήταν μια σκιά που σε ακολουθούσε παντού».
Οι φάκελοι της Ασφάλειας (που τηρούνταν στην ΚΥΠ, την υπηρεσία που ιδρύθηκε το 1953 με αμερικανική βοήθεια) είχαν διαβαθμίσεις. Οι πολίτες χωρίζονταν σε κατηγορίες:
Εθνικόφρονες (Α): Οι "δικοί μας", που είχαν προτεραιότητα παντού.
Ύποπτοι (Β): Όσοι είχαν συγγενείς αριστερούς ή δεν έδειχναν "ζήλο" στις εθνικές εορτές.
Επικίνδυνοι (Γ): Οι δηλωμένοι κομμουνιστές ή όσοι είχαν πάρει μέρος στον Εμφύλιο με τον Δημοκρατικό Στρατό.
Μαρτυρία γυναίκας μέλους της ΕΔΑ στην Αθήνα:
«Ο χαφιές της γειτονιάς ήταν το πιο μισητό πρόσωπο. Ήταν αυτός που θα ανέφερε αν πήρες την "Αυγή" (την εφημερίδα της ΕΔΑ). Θυμάμαι που την κρύβαμε μέσα σε άλλες εφημερίδες ή κάτω από το παλτό. Αν σε έπιαναν, ο φάκελος σου μαύριζε για πάντα. Για εμάς, η "σταθερότητα" του Παπάγου σήμαινε ότι κάθε πρωί έπρεπε να βεβαιωθούμε ότι δεν μας παρακολουθούν για να πάμε στη δουλειά μας. Ήταν ένας αόρατος πόλεμος νεύρων».
Μαρτυρία από τα γραφεία της ΕΔΑ:
«Όταν έγινε η εκτέλεση του Μπελογιάννη, καταλάβαμε ότι ο Παπάγος και οι Αμερικανοί δεν αστειεύονταν. Ήθελαν να δείξουν ότι η Αριστερά θα παταχθεί με κάθε κόστος. Το κλίμα ήταν βαρύ. Ο κόσμος της ΕΔΑ ένιωθε ορφανός και κυνηγημένος. Ο Παπάγος δεν ήθελε πολιτικό διάλογο, ήθελε δήλωση μετανοίας. Ή υπογράφεις και γίνεσαι "εθνικόφρων" ή μένεις στο περιθώριο, ένας πολίτης δεύτερης κατηγορίας».
Η Μαρτυρία της «Δήλωσης Μετανοίας»:
«Ο Παπάγος δεν ήθελε να μας κλείσει όλους φυλακή – δεν χωρούσαμε. Ήθελε να μας κάνει να υπογράψουμε "δήλωση". Μου έλεγαν στο τμήμα: "Υπόγραψε ότι αποκηρύσσεις τον κομμουνισμό και αύριο θα έχεις τη δουλειά πίσω". Η ΕΔΑ ήταν το καταφύγιο εκείνων που αρνήθηκαν να σκύψουν το κεφάλι, αλλά το τίμημα ήταν ο κοινωνικός θάνατος. Ήμασταν οι "μιασμένοι" της γειτονιάς. »
Παρά τους διωγμούς, η ΕΔΑ κατάφερε να συσπειρώσει όχι μόνο τους κομμουνιστές, αλλά και πολλούς δημοκράτες που ήταν δυσαρεστημένοι από την αστυνομοκρατία. Στις τάξεις της βρέθηκαν οι μεγαλύτεροι ποιητές και καλλιτέχνες (Ρίτσος, Θεοδωράκης κ.α.), δίνοντας στην Αριστερά ένα ηθικό και πολιτιστικό πλεονέκτημα που η «σκληρή» κυβέρνηση του Παπάγου δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει με όπλα.
«Ο Παπάγος είχε τα κλειδιά της Βουλής, αλλά εμείς είχαμε τα κλειδιά της συνείδησης του κόσμου που ένιωθε αδικημένος. Για κάθε δρόμο που άνοιγαν, εμείς μετρούσαμε έναν άνθρωπο που έχανε το δίκιο του.»
Η ίδρυση της ΚΥΠ (Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών) το 1953.
Επί κυβερνήσεως Παπάγου, ήταν το «κλειδί» που κλείδωσε το σύστημα της εσωτερικής ασφάλειας. Αν το Σχέδιο Μάρσαλ ήταν η οικονομική υποδομή, η ΚΥΠ ήταν η θεσμική υποδομή του ελέγχου.
Ήταν η πρώτη φορά που η Ελλάδα αποκτούσε μια κεντρική υπηρεσία πληροφοριών στα πρότυπα της αμερικανικής CIA, η οποία μάλιστα χρηματοδότησε την ίδρυσή της και εκπαίδευσε τα στελέχη της.
Αντίθετα με άλλες υπηρεσίες πληροφοριών που κοιτούσαν τα σύνορα, η ΚΥΠ του '53 είχε το βλέμμα της στραμμένο μέσα στη χώρα.
Η αποστολή: Να παρακολουθεί τη δραστηριότητα της ΕΔΑ, των συνδικάτων και οποιουδήποτε θεωρούνταν «συνοδοιπόρος» των κομμουνιστών.
Το «Δίκτυο»: Η ΚΥΠ οργάνωσε ένα δίκτυο πληροφοριοδοτών που έφτανε μέχρι το τελευταίο καφενείο. Περιπτεράδες, θυρωροί, δημόσιοι υπάλληλοι – όλοι μπορούσαν να είναι τα «αυτιά» της υπηρεσίας.
Μαρτυρία συνδικαλιστή:
«Ήξερες ότι υπάρχουν, αλλά δεν τους έβλεπες. Ήταν ο "κύριος με το κουστούμι" που στεκόταν απέναντι από τη συγκέντρωση και δεν μιλούσε. Ήταν ο γείτονας που ξαφνικά σε ρωτούσε "ποιος ήρθε στο σπίτι σου χθες το βράδυ;". Η ΚΥΠ δεν σε συνελάμβανε πάντα. Συχνά απλώς σου "έκοβε τα πόδια": ένα τηλεφώνημα στον εργοδότη σου αρκούσε για να βρεθείς στο δρόμο χωρίς εξήγηση.»
«Το χειρότερο ήταν η καχυποψία. Η ΚΥΠ είχε καταφέρει να μας κάνει να υποψιαζόμαστε ο ένας τον άλλον. Αναρωτιόμασταν: "Μήπως αυτός που μας φέρνει τις προκηρύξεις είναι βαλτός;". Αυτό ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία τους: διέλυσαν την εμπιστοσύνη ανάμεσα στους ανθρώπους.»
Η ΚΥΠ δεν ήταν απλώς συνεργάτης των Αμερικανών, ήταν σχεδόν παράρτημά τους.
Η Χρηματοδότηση: Τα κονδύλια της ΚΥΠ δεν περνούσαν από τον έλεγχο της ελληνικής Βουλής. Πληρώνονταν απευθείας από την αμερικανική κυβέρνηση.
Ο Έλεγχος: Ο πρώτος διοικητής, ο Αλέξανδρος Νάτσινας, ήταν ο άνθρωπος-κλειδί που συντόνιζε τη δράση της υπηρεσίας με τις επιθυμίες της Ουάσιγκτον.
Η «Καρφίτσα» και το Παρακράτος
Η ΚΥΠ συχνά χρησιμοποιούσε το παρακράτος για να κάνει τη "βρώμικη δουλειά" που δεν μπορούσε να κάνει επίσημα η Αστυνομία.
Οργάνωνε τις «αγανακτισμένες συγκεντρώσεις πολιτών» που διέλυαν τις ομιλίες της ΕΔΑ.
Συνέτασσε τις «μαύρες λίστες» που καθόριζαν ποιος θα εξοριστεί και ποιος όχι.
Μαρτυρία για την "Καρφίτσα":
«Στις παρελάσεις ή στις ομιλίες, έβλεπες κάποιους με μια καρφίτσα στο πέτο. Ήταν το σήμα τους. Αυτοί μπορούσαν να σε προπηλακίσουν στο δρόμο και ο χωροφύλακας να κοιτάζει από την άλλη πλευρά. Ήταν το "μακρύ χέρι" του κράτους που έκανε τη βρώμικη δουλειά».
2. Το Πείραμα του 1951 και η "Νομιμοφροσύνη"
Όταν το 1951 ο ΙΔΕΑ επιχείρησε πραξικόπημα στο όνομά του, ο Παπάγος δεν πήρε την εξουσία με τα όπλα. Αντίθετα, τους διέταξε να επιστρέψουν στους στρατώνες. Αυτή η κίνηση ήταν το "διαπιστευτήριο" του προς τους Αμερικανούς: τους έδειξε ότι σέβεται τους τύπους της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αρκεί αυτή να είναι "ισχυρή".
Μαρτυρία στελέχους της ΕΔΑ στην επαρχία:
«Ήμασταν νόμιμο κόμμα, είχαμε γραφεία, αλλά έξω από την πόρτα στεκόταν πάντα ένας χωροφύλακας με μπλοκάκι. Σημείωνε ποιος έμπαινε και ποιος έβγαινε. Ο κόσμος φοβόταν να μας πλησιάσει. Αν κάποιος τολμούσε να μπει στα γραφεία, την άλλη μέρα τον καλούσαν στο τμήμα "για εξακρίβωση". Δεν χρειαζόταν να σε συλλάβουν· αρκούσε να σου δείξουν ότι σε βλέπουν. Η "Ισχυρή Κυβέρνηση" του Παπάγου ήθελε να μας στραγγαλίσει πολιτικά, κάνοντάς μας απόκληρους».
3. Ο Μαρκεζίνης ως "Γέφυρα"
Ο Παπάγος είχε δίπλα του τον Σπύρο Μαρκεζίνη, έναν ευφυέστατο πολιτικό που μιλούσε τη γλώσσα των Αμερικανών τεχνοκρατών. Ο Μαρκεζίνης ταξίδεψε στις ΗΠΑ, παρουσίασε ένα αυστηρό οικονομικό πλάνο και τους είπε ουσιαστικά: "Δώστε μας την απόλυτη πλειοψηφία και θα σας φτιάξουμε μια Ελλάδα-πρότυπο σταθερότητας".
4. Η Ωμή Παρέμβαση Πιουριφόι
Τελικά, ο Αμερικανός πρέσβης Τζον Πιουριφόι έγινε ο μεγαλύτερος "φαν" του Παπάγου. Έφτασε στο σημείο να δηλώσει δημόσια ότι η Ελλάδα χρειάζεται το πλειοψηφικό σύστημα, "αδειάζοντας" τον Πλαστήρα. Οι Αμερικανοί επέλεξαν τον Παπάγο γιατί κατάλαβαν ότι η σταθερότητα ήταν πιο σημαντική από τη συμφιλίωση.
Η "Μεγάλη Υποτίμηση" του 1953
Μόλις ο Παπάγος πήρε το 49% και τις 247 έδρες, ένιωσε παντοδύναμος. Τότε ήταν που ο Μαρκεζίνης έριξε τη "βόμβα".
9 Απριλίου 1953: Μέσα σε μια νύχτα, η δραχμή υποτιμήθηκε κατά 50%.
Το δολάριο από τις 15.000 δραχμές πήγε στις 30.000.
Ήταν μια κίνηση που θα "έριχνε" οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση, αλλά ο Παπάγος είχε τέτοια ισχύ που την επέβαλε χωρίς να ανοίξει μύτη.
Αναμνήσεις εμπόρου της οδού Ερμού:
«Θυμάμαι εκείνο το πρωινό της 9ης Απριλίου. Ακούσαμε στο ραδιόφωνο ότι το δολάριο πήγε από τις 15 στις 30 χιλιάδες. Πανικός. Οι νοικοκυρές έτρεχαν να προλάβουν να ψωνίσουν πριν αλλάξουν οι τιμές. Ο Μαρκεζίνης μας έπιασε στον ύπνο. Αλλά ξέρεις κάτι; Μετά από λίγους μήνες, για πρώτη φορά είδαμε τα ράφια να γεμίζουν και τη δραχμή να μην "τρέχει" πια. Ήταν πικρό το φάρμακο, αλλά το στομάχι μας είχε αρχίσει να στρώνει».
«Μεγαλειότατε, ο Στρατάρχης δεν παραιτείται, απολύεται».
Η Φρειδερίκη προσπάθησε να πείσει τους Αμερικανούς ότι ο Παπάγος είναι επικίνδυνος και "υπερήφανος". Όμως, ο Πιουριφόι είχε ήδη αποφασίσει: η σταθερότητα που πρόσφερε ο Συναγερμός ήταν πιο χρήσιμη από τα καπρίτσια των Ανακτόρων. Η ήττα της Φρειδερίκης ήταν διπλή: έχασε και τον έλεγχο της κυβέρνησης και την αποκλειστική εύνοια της Ουάσιγκτον.
Κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του, ο Παπάγος σπάνια επισκεπτόταν τα Ανάκτορα. Κυβερνούσε από το σπίτι του στην Εκάλη. Η Φρειδερίκη εξοργιζόταν που ένας πρωθυπουργός δεν την συμβουλευόταν. Λέγεται ότι η ένταση ήταν τόσο μεγάλη, που το Παλάτι ευχήθηκε σχεδόν ανοιχτά την απομάκρυνσή του.
Όταν ο Παπάγος πέθανε ξαφνικά τον Οκτώβριο του 1955, η Φρειδερίκη είδε την ευκαιρία της. Αντί να διορίσει πρωθυπουργό έναν από τους "υπαρχηγούς" του Παπάγου (όπως τον Στεφανόπουλο ή τον Κανελλόπουλο), έπεισε τον Παύλο να κάνει την έκπληξη:
Επέλεξαν έναν νεαρό, δυναμικό αλλά τότε "άσημο" υπουργό Δημοσίων Έργων: τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Από ημερολόγιο αυλικού:
«Η Φρειδερίκη δεν άντεχε που ο Παπάγος δεν της υποκλινόταν. Τον θεωρούσε αχάριστο. "Τον κάναμε Στρατάρχη και τώρα μας αγνοεί", έλεγε στους διαδρόμους. Η ένταση ήταν ηλεκτρισμένη. Όταν ο Παπάγος αρρώστησε και απομονώθηκε στην Εκάλη, στα Ανάκτορα υπήρχε μια περίεργη προσμονή. Δεν ήταν απλώς πολιτική διαφωνία, ήταν σύγκρουση δύο κόσμων που ήθελαν και οι δύο το απόλυτο "κουμάντο"».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου