Η Ελλάδα κουβαλούσε το τραύμα της χρεοκοπίας του 1893 («Δυστυχώς επτωχεύσαμεν») και την ντροπή της συντριπτικής ήττας από τους Τούρκους στον πόλεμο του 1897.
- Οικονομικά: Η χώρα βρισκόταν υπό Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο (ΔΟΕ). Ξένοι ελεγκτές κάθονταν πάνω από τα ταμεία του κράτους και μάζευαν τις εισπράξεις από το αλάτι, τα σπίρτα και το πετρέλαιο για να ξεπληρώσουν τους παλιούς δανειστές.
- Στρατιωτικά: Ο στρατός ήταν διαλυμένος, με παλαιό οπλισμό και αξιωματικούς που ασχολούνταν περισσότερο με την πολιτική παρά με την εκπαίδευση.
1. Οικονομική Εξυγίανση και ο Νόμος ΓΧΜΑ'
Το πρόβλημα ήταν το εξής: Η Ελλάδα χρειαζόταν ρευστότητα (μετρητά) για να κινηθεί η αγορά και να αγοραστούν όπλα, αλλά η αναγκαστική κυκλοφορία (το χαρτονόμισμα χωρίς αντίκρισμα) κρατούσε τη δραχμή στα τάρταρα.
Η πρώτη προτεραιότητα του Βενιζέλου ήταν να αποκαταστήσει την πίστη της Ελλάδας στις διεθνείς αγορές. Χωρίς αυτό, κανείς δεν θα δάνειζε τη χώρα για να αγοράσει όπλα.
Ο Συμβιβασμός με τον Στέφανο Στρέιτ
Η πρόταση του Βενιζέλου: «Ας χρησιμοποιήσουμε το ξένο συνάλλαγμα που μπαίνει στη χώρα από τους μετανάστες της Αμερικής ως εγγύηση για να τυπώσουμε νέες δραχμές».
Ο Στρέιτ έθεσε τους αυστηρούς τεχνικούς όρους. Η Τράπεζα θα μπορούσε να εκδίδει χαρτονομίσματα μόνο αν αγόραζε πρώτα το αντίστοιχο ποσό σε χρυσό ή συνάλλαγμα. Έτσι, το νέο χρήμα δεν θα ήταν «αέρας», αλλά θα είχε αντίκρισμα.
- Ο Βενιζέλος έπεισε τον συντηρητικό διοικητή της Εθνικής Τράπεζας να υποστηρίξει τον Νόμο ΓΧΜΑ' (1910). Ο νόμος αυτός επέτρεπε στην Τράπεζα να εκδίδει νέο χρήμα, αλλά με την αυστηρή προϋπόθεση ότι κάθε νέα δραχμή θα είχε ως αντίκρισμα χρυσό ή ξένο συνάλλαγμα που βρισκόταν ήδη στα ταμεία της.
- Το «Κλειδί» των Μεταναστών: Η στρατηγική βασίστηκε στο γεγονός ότι χιλιάδες Έλληνες μετανάστες στην Αμερική έστελναν πίσω δολάρια. Ο Βενιζέλος «κλείδωσε» αυτό το συνάλλαγμα στην Εθνική Τράπεζα και το χρησιμοποίησε ως εγγύηση για να εκδώσει δραχμές που είχαν πλέον την αξία του χρυσού.
Οι διεθνείς αγορές
Μετά την εσωτερική οικονομική θωράκιση μέσω του νόμου ΓΧΜΑ', ο Βενιζέλος έπρεπε να βγει στις διεθνείς αγορές. Ο προορισμός ήταν ένας: Παρίσι, το οικονομικό κέντρο της εποχής, και ο στόχος ήταν ο πανίσχυρος τραπεζικός οίκος των Ρότσιλντ (Rothschild Frères).
Οι Ρότσιλντ θυμούνταν τη χρεοκοπία του 1893. Φοβούνταν ότι αν έδιναν χρήματα στην Ελλάδα, αυτά θα «καίγονταν» σε μια νέα πολεμική τυχοδιωκτική ενέργεια που θα κατέληγε σε ήττα (όπως το 1897).
Ο Βενιζέλος είχε ήδη τακτοποιήσει τα του οίκου του. Μαζί του είχε τις εκθέσεις της Εθνικής Τράπεζας και του Στρέιτ, που αποδείκνυαν ότι η Ελλάδα είχε πλέον πλεόνασμα και σταθερό νόμισμα.
Το επιχείρημα του Βενιζέλου:
Ο Βενιζέλος τους παρουσίασε το δάνειο όχι ως «πολεμικό», αλλά ως «δάνειο εκσυγχρονισμού». Τους είπε: «Δανείστε μας για να φτιάξουμε δρόμους, σιδηροδρόμους και να αναδιοργανώσουμε τη διοίκηση. Μια ισχυρή Ελλάδα είναι ο καλύτερος εγγυητής ότι τα παλιά σας χρέη θα αποπληρωθούν».
Η παρουσία του Στρέιτ στο παρασκήνιο ήταν καθοριστική. Οι Ρότσιλντ τον εμπιστεύονταν τυφλά. Όταν ο Στρέιτ βεβαίωσε ότι ο νόμος ΓΧΜΑ' λειτουργούσε και ότι η Τράπεζα μάζευε χρυσό, οι Ρότσιλντ πείστηκαν.
Η συμφωνία: Υπογράφτηκε το δάνειο των 110 εκατομμυρίων χρυσών φράγκων (που αργότερα έφτασε τα 150).
Η καινοτομία: Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Ελλάδα πήρε δάνειο χωρίς να υποθηκεύσει τα άμεσα έσοδά της (όπως το λιμάνι του Πειραιά ή τα τελωνεία). Ήταν ένα δάνειο «τιμής» και εμπιστοσύνης.
2. Στοχευμένος και Ποιοτικός Εξοπλισμός
Η «Μεταμόρφωση» των Φράγκων σε Κανόνια και Πλοία
Μόλις τα χρήματα των Ρότσιλντ μπήκαν στα ελληνικά ταμεία, ο Βενιζέλος έθεσε σε εφαρμογή το μυστικό του σχέδιο. Με τα γαλλικά φράγκα στα χέρια:
Πλήρωσε τις τελευταίες δόσεις για το «Αβέρωφ» στην Ιταλία και αγοράστηκαν τα 4 σύγχρονα αντιτορπιλικά («Θηρία»). Η στρατηγική ήταν απλή: Αν το Ναυτικό έκλεινε τους Τούρκους στα Στενά, ο οθωμανικός στρατός δεν θα μπορούσε να μεταφερθεί από τη Μικρά Ασία στη Μακεδονία.
Παρήγγειλε τα πυροβόλα Schneider από τη Γαλλία. Αντί για βαριά κανόνια, αγοράστηκαν γαλλικά πυροβόλα που αποσυναρμολογούνταν. Αυτό επέτρεψε στον ελληνικό στρατό να έχει πυροβολικό επάνω στις βουνοκορφές, εκεί που οι Τούρκοι δεν το περίμεναν.
Αγόρασε χιλιάδες τόνους γαιάνθρακα από την Αγγλία για να είναι το ναυτικό έτοιμο να αποπλεύσει ανά πάσα στιγμή
Τυφέκιο Mannlicher-Schönauer: Ο εξοπλισμός 100.000 στρατιωτών με το ίδιο, σύγχρονο όπλο δημιούργησε ομοιογένεια και ταχύτητα πυρός που ο οθωμανικός στρατός (με τα παλαιότερα Mauser) δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει.
Αγορά σιτηρών για την τροφοδοσία του στρατού και των πόλεων σε περίπτωση αποκλεισμού.
Ο Βενιζέλος επένδυσε στην τηλεγραφία και την ασύρματη επικοινωνία όχι απλώς ως μέσο πληροφόρησης, αλλά ως "πολλαπλασιαστή ισχύος", επιτρέποντας στον Στρατό και το Ναυτικό να λειτουργούν ως μια ενιαία, ταχύτατη μονάδα κρούσης που υπερτερούσε της δυσκίνητης οθωμανικής διοίκησης
Ο Βενιζέλος δεν αγόρασε απλώς «πολλά όπλα», αλλά επένδυσε σε τεχνολογία που έδινε πλεονέκτημα στο ελληνικό έδαφος.
Οι Ρότσιλντ πίστευαν ότι χρηματοδοτούν την ειρηνική «Ανόρθωση» μιας μικρής χώρας. Ο Βενιζέλος όμως χρησιμοποίησε αυτή την οικονομική ανάσα για να αγοράσει τον χρόνο και το υλικό που χρειαζόταν για τον πόλεμο.
Όταν το 1912 ξέσπασαν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, οι τραπεζίτες στο Παρίσι έμειναν έκπληκτοι από την ταχύτητα και την ισχύ της Ελλάδας. Αλλά πλέον ήταν αργά για αντιρρήσεις: η Ελλάδα κέρδιζε, η αξία των ομολόγων της ανέβαινε, και οι Ρότσιλντ ήταν ικανοποιημένοι γιατί η επένδυσή τους απέδιδε.
Σύμφωνα με τους ισολογισμούς του κράτους και τις αναλύσεις ιστορικών όπως ο Γ. Δερτιλής, το ποσοστό των δανείων που διατέθηκε για την καθαρή πολεμική προετοιμασία κυμαινόταν περίπου στο 65% με 70%. Το υπόλοιπο 30-35% χρησιμοποιήθηκε για τη «βιτρίνα» της Ανόρθωσης: δημόσια έργα, σιδηρόδρομοι (που όμως είχαν στρατιωτική σημασία για τις μεταφορές) και κάλυψη ελλειμμάτων.
Ο Βενιζέλος επρεπε να δείξει στον λαό ότι η «Ανόρθωση» σήμαινε και καλύτερη ζωή (δρόμοι, δικαιοσύνη, αγροτική μεταρρύθμιση), ώστε να έχει την απόλυτη στήριξη των πολιτών όταν θα ερχόταν η ώρα της επιστράτευσης.
Η Αγροτική Μεταρρύθμιση (Το «κλειδί» της Θεσσαλίας)
Το μεγαλύτερο κοινωνικό πρόβλημα ήταν τα Τσιφλίκια. Στη Θεσσαλία, λίγοι μεγαλοϊδιοκτήτες κατείχαν όλη τη γη και οι αγρότες (κολίγοι) ζούσαν σε συνθήκες σχεδόν μεσαιωνικές. Μετά την εξέγερση στο Κιλελέρ (1910), ο Βενιζέλος κατάλαβε ότι έπρεπε να δράσει:
Τροποποίηση του Συντάγματος (1911): Άλλαξε το άρθρο περί ιδιοκτησίας, επιτρέποντας στο κράτος να απαλλοτριώνει μεγάλες εκτάσεις για λόγους «δημόσιας ωφέλειας», προκειμένου να τις μοιράσει σε ακτήμονες.
Αποκατάσταση κολίγων: Αν και η πλήρης μεταρρύθμιση ολοκληρώθηκε μετά το 1917, το 1911 ξεκίνησαν οι πρώτες μεγάλες απαλλοτριώσεις. Αυτό έδωσε στους αγρότες ένα κίνητρο να πολεμήσουν: θα πολεμούσαν πλέον για τη δική τους γη.
Εργατική Νομοθεσία (Η γέννηση του κοινωνικού κράτους)
Για να εξασφαλίσει την ηρεμία στις πόλεις και στα λιμάνια (που ήταν κρίσιμα για τον ανεφοδιασμό του στρατού), ο Βενιζέλος θέσπισε νόμους που για την εποχή ήταν επαναστατικοί:
Νόμος 281: Αναγνώρισε τα εργατικά σωματεία (συνδικάτα).
Προστασία εργαζομένων: Θεσπίστηκε η κυριακάτικη αργία, το όριο ωραρίου για γυναίκες και παιδιά, και τα πρώτα μέτρα για την υγιεινή και την ασφάλεια στους χώρους εργασίας.
Αποτέλεσμα: Περιόρισε την επιρροή των σοσιαλιστικών ιδεών που άρχιζαν να αναπτύσσονται, ενσωματώνοντας τους εργάτες στο εθνικό όραμα.
Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση
Ο Βενιζέλος πίστευε ότι ο στρατιώτης πρέπει να είναι εγγράμματος για να χειρίζεται σύγχρονα όπλα.
Κατέστησε τη δημοτική εκπαίδευση υποχρεωτική και δωρεάν.
Ίδρυσε εκατοντάδες νέα σχολεία, κυρίως στην ύπαιθρο, για να καταπολεμήσει τον αναλφαβητισμό που άγγιζε το 60-70%.
Διοικητική και Δικαστική Μεταρρύθμιση
Για να λειτουργήσει το κράτος ως «μηχανή», έπρεπε να χτυπηθεί η διαφθορά και το ρουσφέτι των παλαιών κομμάτων:
Μονιμότητα Δημοσίων Υπαλλήλων: Καθιέρωσε τη μονιμότητα (1911) ώστε οι υπάλληλοι να μην απολύονται κάθε φορά που άλλαζε η κυβέρνηση. Αυτό δημιούργησε μια σοβαρή κρατική διοίκηση που μπορούσε να διαχειριστεί την επιστράτευση.
Ίδρυση του Συμβουλίου της Επικρατείας: Για τον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων της διοίκησης.
Εκσυγχρονισμός Δικαιοσύνης: Επιτάχυνση των δικών, ώστε ο πολίτης να νιώθει ότι υπάρχει κράτος δικαίου
Στρατιωτική Αναδιοργάνωση (Το επιχειρησιακό σκέλος)
Πρόσκληση Ξένων Αποστολών: οι Γάλλοι ανέλαβαν τον Στρατό Ξηράς και οι Άγγλοι το Ναυτικό. Οι Γερμανοί εκείνη την περίοδο (1910-1912) ήταν οι μεγάλοι απόντες από την ελληνική προετοιμασία, και αυτό ήταν μια συνειδητή πολιτική επιλογή του Βενιζέλου. Η Γερμανία είχε επενδύσει τεράστια ποσά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Επιπλέον, η χρηματοδότηση της Ελλάδας ερχόταν από το Παρίσι (Ρότσιλντ) και το Λονδίνο. Οι Γάλλοι τραπεζίτες έθεσαν έναν άτυπο όρο: «Αν θέλετε τα λεφτά μας, θα αγοράσετε τα δικά μας όπλα και θα καλέσετε τους δικούς μας στρατιωτικούς». Ο Βενιζέλος, ως ρεαλιστής, κατάλαβε ότι η οικονομία και η στρατιωτική στρατηγική έπρεπε να συμβαδίζουν.
Νέος Κανονισμός Λειτουργίας: Αυστηρή πειθαρχία και συνεχείς ασκήσεις πεδίου.
Διπλωματική Απόκρυψη και «Πλάνη»
Για να ολοκληρωθεί ο εξοπλισμός χωρίς να προκληθεί προληπτική επίθεση από την Τουρκία, ο Βενιζέλος χρησιμοποίησε τη διπλωματία ως προπέτασμα καπνού.
- Η Γαλλική Αποστολή: Κάλεσε Γάλλους αξιωματικούς υπό τον Στρατηγό Eydoux για να εκπαιδεύσουν τον στρατό. Αυτό καθησύχασε τις Μεγάλες Δυνάμεις ότι η Ελλάδα ενδιαφερόταν για τον «εκσυγχρονισμό» και όχι απαραίτητα για την επίθεση.
- Ρητορική της «Ανόρθωσης»: Σε κάθε επίσημη δήλωση, ο Βενιζέλος τόνιζε ότι η Ελλάδα ασχολείται με τις εσωτερικές της μεταρρυθμίσεις (νόμοι για την εργασία, τη δικαιοσύνη). Έπεισε την Υψηλή Πύλη ότι η Αθήνα ήταν πολύ απασχολημένη με τα εσωτερικά της προβλήματα για να σκεφτεί πόλεμο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου