Σπούδασε νομικά στην Πάδοβα και αποφοίτησε μόλις δεκαεπτά ετών, με γνώσεις που ξεπερνούσαν κατά πολύ το αναμενόμενο της εποχής: λατινικά, ελληνικά, φιλοσοφία, μαθηματικά, θεολογία. Για λίγο φάνηκε πως η Εκκλησία θα μπορούσε να τον στεγάσει, όμως πολύ γρήγορα κατάλαβε ότι καμία θεσμική πειθαρχία δεν ήταν συμβατή με τη φύση του. Ο Καζανόβα δεν ήθελε να υπακούει· ήθελε να ζει. Ζούσε από το μυαλό του, από τη γλώσσα του, από την ικανότητά του να διαβάζει τους ανθρώπους. Κινήθηκε ανάμεσα σε σαλόνια, καζίνα και θέατρα, όχι απλώς ως εραστής, αλλά ως συνομιλητής. «Ποτέ δεν καυχήθηκα για μια γυναίκα που δεν με ήθελε όσο την ήθελα», σημειώνει, αποκαλύπτοντας έναν άνθρωπο που αναζητούσε τη συνάντηση, όχι την κατάκτηση.
Η Βενετία, όμως, ήταν μια πόλη βαθιά αντιφατική. Προέβαλλε την εικόνα της ελευθερίας, των μασκών και του καρναβαλιού, ενώ ταυτόχρονα ασκούσε έναν από τους πιο σιωπηλούς και αποτελεσματικούς ελέγχους στην Ευρώπη. Ο Καζανόβα έγινε επικίνδυνος όχι γιατί παραβίασε έναν νόμο, αλλά γιατί παραβίαζε συνεχώς το άγραφο όριο της υπακοής. Διάβαζε απαγορευμένα βιβλία, ειρωνευόταν τον κλήρο, συζητούσε ιδέες του Διαφωτισμού, κινούνταν ελεύθερα ανάμεσα σε ανθρώπους και πληροφορίες. Το 1755, χωρίς δημόσια κατηγορία και χωρίς δίκη, συνελήφθη από το Συμβούλιο των Δέκα και φυλακίστηκε στις Πιόμπι, τα κελιά κάτω από τη μολυβένια στέγη του Παλατιού των Δόγηδων. «Κατάλαβα ότι δεν με είχαν φυλακίσει για ό,τι είχα κάνει, αλλά για ό,τι ήμουν», γράφει με νηφαλιότητα που κάνει τη φράση ακόμη πιο βαριά.
Η φυλακή δεν τον έσπασε. Αντίθετα, τον συγκέντρωσε. Αποκλεισμένος από βιβλία και ανθρώπους, άρχισε να σχεδιάζει. Με ένα μεταλλικό αντικείμενο που έκρυψε επιμελώς, άνοιξε σιγά-σιγά τρύπα στο ταβάνι του κελιού. Τη νύχτα της απόδρασης, το 1756, σκαρφάλωσε στη σοφίτα κάτω από τη μολυβένια στέγη, περιπλανήθηκε μέσα στο σκοτεινό Παλάτι των Δόγηδων και βγήκε από την κύρια πύλη σαν επισκέπτης. «Έφυγα όχι σαν φυγάς, αλλά σαν άνθρωπος που ξαναβρίσκει το δικαίωμα να υπάρχει». Η απόδραση τον έκανε θρύλο σε όλη την Ευρώπη.
Τα επόμενα χρόνια έζησε ως αληθινός Ευρωπαίος του 18ου αιώνα: στη Γαλλία, την Αγγλία, τη Γερμανία, τη Ρωσία. Συνάντησε φιλοσόφους, μίλησε με βασιλιάδες, συμμετείχε σε οικονομικά εγχειρήματα, μετέφρασε τον Όμηρο, έπαιξε, κέρδισε και έχασε. Πάντα όμως παρέμενε ξένος, ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα εκτός από τη μνήμη του. Στα γεράματά του, απομονωμένος στο Ντούξ της Βοημίας, έγινε βιβλιοθηκάριος και άρχισε να γράφει το έργο που θα τον διέσωζε. «Όταν δεν μπορούσα πια να ζήσω, άρχισα να θυμάμαι». Η Ιστορία της ζωής μου δεν είναι απλώς αυτοβιογραφία· είναι το πορτρέτο μιας ολόκληρης εποχής.
Πέθανε το 1798, την ίδια χρονιά που έπεσε και η Δημοκρατία της Βενετίας. Σήμερα, αν τον αναζητήσει κανείς στην πόλη, θα τον βρει στις Πιόμπι του Παλατιού των Δόγηδων, στο φως του απογεύματος στην Piazza San Marco, στο Caffè Florian όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει, στη σιωπή του Castello και στα στενά του San Samuele. Μα πάνω απ’ όλα, θα τον βρει εκεί όπου η Βενετία παύει να είναι θέαμα και γίνεται ψίθυρος. Γιατί ο Καζανόβα δεν ζει στα μνημεία· ζει στη μνήμη μιας πόλης που έμαθε στους ανθρώπους της να φορούν μάσκες — και σε έναν που τόλμησε, έστω στιγμιαία, να τις βγάλει.
💡«Στα σαλόνια της Βενετίας, οι κληρικοί και οι άρχοντες φορούσαν μάσκες όχι μόνο στις γιορτές, αλλά και στη ζωή τους· δημόσια ευπρέπεια και ιδιωτική ελευθερία συνυπήρχαν, και ο Καζανόβα τα κατέγραφε όλα με λεπτομέρεια.»
Σύγχρονοι ιστορικοί επιβεβαιώνουν την αξιοπιστία των απομνημονευμάτων του Καζανόβα ως πηγή για την εποχή του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου